Przełom w onkologii: Od "kosmicznych" technologii do personalizacji leczenia
Podczas XV Konferencji Mleczarstwa Polskiego EUROMLECZ 2026, gościem specjalnym był wybitny onkolog, prof. dr hab. n. med. Cezary Szczylik z Europejskiego Centrum Zdrowia Otwock. W fascynującym wykładzie pt. „O postępach we współczesnej onkologii” profesor zabrał słuchaczy w podróż od początków rozumienia chorób nowotworowych, aż po erę sztucznej inteligencji i terapii celowanych. Na prośbę uczestników konferencji publikujemy pełną relację z tego wystąpienia.
Makrokosmos i Mikrokosmos zdrowia
Profesor Szczylik rozpoczął swój wykład od nietypowego porównania Branży Mleczarskiej do Drogi Mlecznej, wskazując na analogię między nieskończonością wszechświata (makrokosmosem) a równie złożonym światem ludzkiego ciała (mikrokosmosem). Podkreślił, że tak jak starożytni obserwowali gwiazdy, by planować zbiory, tak współczesna medycyna dzięki nowoczesnym narzędziom – takim jak Teleskop Webba w kosmosie czy sekwencjonowanie genomu w laboratoriach – pozwala nam coraz głębiej rozumieć istotę życia i choroby.Kamienie milowe: Od gazu musztardowego do inżynierii genetycznej
Wykład przybliżył słuchaczom kluczowe momenty w historii onkologii:- Rozwój chirurgii i anestezji: Przełamanie bariery bólu, które pozwoliło na pierwsze skuteczne operacje.
- Wojenna lekcja: Przypadkowe odkrycie wpływu gazu musztardowego na białaczkę, co dało początek wczesnym formom chemioterapii.
- National Cancer Act (1971): Decyzja rządu USA o gigantycznym dofinansowaniu badań nad rakiem.
- Sekwencjonowanie ludzkiego genomu (2003): Odkrycie, że człowiek ma około 20-25 tysięcy genów, co otworzyło drzwi do diagnostyki molekularnej.
Rak to choroba genów
Profesor Szczylik wyjaśnił, że rak posiada „tajemnicę nieśmiertelności” – komórki nowotworowe mają wyłączony mechanizm programowanej śmierci komórki (apoptozy). Przywołał poruszającą historię Henrietty Lacks, której komórki (HeLa) od dekad służą nauce na całym świecie, namnażając się w sposób niekontrolowany.Współczesna diagnostyka: Era NGSM i AI
Dzisiejsza onkologia odchodzi od klasyfikacji narządowej (np. „rak płuca”) na rzecz profilowania molekularnego. Kluczowe zagadnienia poruszone przez profesora to:- Next Generation Sequencing (NGS): Metoda pozwalająca precyzyjnie „rozwinąć” DNA pacjenta i znaleźć konkretne uszkodzenia genetyczne.
- Immunoterapia i terapie celowane: Wykorzystanie układu odpornościowego do walki z rakiem (za co przyznano Nobla w 2018 r.).
- Sztuczna Inteligencja: Przyszłość, w której AI będzie analizować bazy danych genomowych, by przewidywać ryzyko zachorowania w kolejnych pokoleniach.
Apel o profilaktykę: "Nikt nie jest nietykalny"
Jednym z najbardziej osobistych momentów wykładu było wyznanie profesora o jego własnej walce z nowotworem, wykrytym dzięki regularnym badaniom.„Zorientowałem się, że przestałem być nietykalny. Ta uwaga dotyczy każdego z Państwa – regularne badania, nawet proste USG, mogą być darem życia”.
Statystyki i polityka zdrowotna
Profesor zwrócił uwagę na ogromną rolę państwa w walce z nowotworami. Na przykładzie Wielkiej Brytanii pokazał, jak skuteczna polityka antynikotynowa i badania przesiewowe (np. w kierunku raka szyjki macicy) potrafią radykalnie obniżyć umieralność. W Polsce kluczowymi wyzwaniami pozostają:- U mężczyzn: Rak prostaty (co 3. mężczyzna), rak płuca i jelita grubego.
- U kobiet: Rak piersi, płuca i jelita grubego.
