Przegląd Mleczarski 10/2025 – Analiza składu białkowego doustnych suplementów diety (ONS) – w kontekście potrzeb żywieniowych pacjentów nefrologicznych

Przegląd Mleczarski 10/2025 – Analiza składu białkowego doustnych suplementów diety (ONS) – w kontekście potrzeb żywieniowych pacjentów nefrologicznych

Doustne suplementy diety są używane w nefrologii w celu poprawy stanu odżywienia pacjenta w czasie leczenia zachowawczego lub po transplantacji. W zależności od stadia choroby nerek, skład dopasowywany jest pod kątem zawartości białka, tłuszczów, węglowodanów oraz elektrolitów.

Żywienie poprzez doustne suplementy pokarmowe oraz żywienie dojelitowe to formy wsparcia żywieniowego stosowane u pacjentów, którzy nie są w stanie zaspokoić swojego zapotrzebowania na składniki odżywcze w tradycyjny sposób. Zalecane jest szczególnie wtedy, gdy spożycie pokarmów jest niewystarczające z powodu choroby, braku łaknienia, trudności z przygotowywaniem lub przyjmowaniem posiłków albo powikłań związanych z leczeniem [11]. W żywieniu chorych wymienić można różne kompozycje żywieniowe składające się na konkretny produkt, tak jak na przykład diety kompletne, czyli diety standardowe, zawierające wszelkie niezbędne makro i mikroskładniki. Wykorzystywane mogą być jako jedyne źródło pożywienia, nie ma potrzeby uzupełniania podawanej diety kompletnej pod względem odżywczym podczas żywienia dojelitowego lub doustnego [22, 23]. W leczeniu niedożywienia stosowane są również diety niekompletne pod względem jednego lub kilku składników pokarmowych. Przykładem są niektóre preparaty FSMP/ONS, które uzupełniają deficytowe składniki diety. Do diet modułowych zaliczane są diety cząstkowe będące źródłem białka, węglowodanów albo tłuszczów [24] Opisywane w tym przeglądzie, głównie niekompletne diety, znajdują szerokie zastosowanie w medycynie i zaliczane są do żywności specjalnego przeznaczenia medycznego. Stosuje się je w pierwszej kolejności od momentu wykrycia niedożywienia lub obniżenia podaży kalorii w codziennej diecie [25].
 
Charakterystyka składu doustnych suplementów pokarmowych pod kątem rodzajów białek
Skład preparatów specjalnego przeznaczenia medycznego jest zróżnicowany i zależy od ich przeznaczenia oraz planowanej funkcji klinicznej. Zawartość białka w tego typu produktach najczęściej mieści się w zakresie 18-20 g na porcję. Do najczęściej stosowanych surowców białkowych pochodzenia zwierzęcego należą białka mleka krowiego, białko jaja kurzego oraz żelatyna. Preparaty zawierające białko rybie lub koncentrat białka rybnego (FPC, Fish Protein Concentrate) występują sporadycznie – głównie w suplementach diety ogólnego przeznaczenia lub w specjalistycznych preparatach białkowych – natomiast rzadko w standardowych produktach typu ONS (Oral Nutritional Supplements). W preparatach wegańskich oraz przeznaczonych dla osób z określonymi nietolerancjami pokarmowymi jako źródło białka stosuje się surowce roślinne, głównie soję i groch. Produkty te znajdują zastosowanie u pacjentów z alergią na białka mleka krowiego lub z ciężką nietolerancją laktozy [1, 2]. W specjalistycznych ONS – służących do utrzymania odporności oraz wsparcia leczenia stanów zapalnych, możemy spotkać się z dodatkiem laktoferyny – czyli jednej z frakcji białek serwatkowych. Laktoferyna wykazuje działanie wielokierunkowe, które ma szczególne znaczenie u osób narażonych na niedożywienie i z chorobami nerek. Badania wykazały, że laktoferyna redukuje stan zapalny, stres oksydacyjny, apoptozę i włóknienie nerek, zarówno w ostrych, jak i przewlekłych modelach uszkodzenia tego narządu. Jednocześnie białko to zwiększa biodostępność i transport żelaza, znacząco wspierając leczenie niedokrwistości i niedoborów żelaza – często obserwowanych u pacjentów niedożywionych oraz przewlekle chorych. U osób dializowanych laktoferyna nie tylko przyczyniała się do poprawy parametrów hematologicznych, lecz także obniżała poziom markerów zapalnych i nasilenie ogólnoustrojowego stanu zapalnego, skutecznie wspierając walkę z niedokrwistością oraz powikłaniami niedożywienia [29, 30].
 
Białka mleka krowiego
Kazeina, zaraz po koncentratach białek serwatkowych, stanowi jedną z najczęściej stosowanych frakcji białkowych w produkcji doustnych suplementów diety (tab. 1). Odpowiada za ok. 79% całkowitej zawartości białka w mleku. W postaci spożywczej zawiera 90-95% białka i mniej niż 2% tłuszczu. W przemyśle spożywczym wykorzystuje się kazeinę w formie kwasowej, podpuszczkowej lub w postaci kazeinianów. Z kazeiny kwasowej otrzymuje się kazeinian sodu w wyniku jej zobojętnienia wodorotlenkiem sodu. Związek ten znajduje zastosowanie, m.in. w odżywkach dla niemowląt, preparatach dietetycznych oraz produktach o podwyższonej wartości odżywczej. Kazeinian sodu charakteryzuje się zawartością 88-90% białka oraz mniej niż 1,5% tłuszczu. Koncentraty białek serwatkowych wykazują wyższą strawność i są coraz częściej preferowane ze względu na niższe ryzyko występowania dolegliwości żołądkowo-jelitowych oraz korzystny wpływ na procesy metaboliczne organizmu. Badania przeprowadzone w 2023 roku przez Prokopidisa i wsp. [8] wykazały, że suplementacja białkiem serwatkowym lub sojowym może wywierać korzystny wpływ na profil cytokin prozapalnych u osób starszych.
Inne białka zwierzęce pełnią rolę uzupełniającą jako składniki w niektórych ONS. Przykładowo owoalbumina z jaj – stosowana jako alternatywne źródło pełnowartościowego białka oraz żelatyna – hydrolizat kolagenu. Analizując skład żelatyny typu spożywczego możemy wyróżnić żelatynę typu A oraz B – pozyskiwane głównie z kości oraz skór bydlęcych bądź wieprzowych [3, 4].
 
Tabela 1. Występowanie kazeiny i serwatki w preparatach ONS


Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli wartości odżywczej produktów
 
Białka roślinne
W dzisiejszych czasach coraz więcej osób poszukuje alternatywnych źródeł białka, zwłaszcza wśród wegan oraz osób z nietolerancją laktozy. Popularnym składnikiem preparatów białkowych jest soja, która wyróżnia się wysoką zawartością pełnowartościowego białka pochodzenia roślinnego. Podobną funkcję pełni również groch, gdyż stanowi cenne źródło białka roślinnego, wykorzystywanego w preparatach typu ONS. Dzięki takim składnikom osoby stosujące diety specjalne mogą skutecznie uzupełniać niedobory białka bez sięgania po produkty odzwierzęce lub zawierające laktozę [5]. W przypadku soi nasuwa się wiele argumentów przemawiających za jej dużą popularnością jako surowca do otrzymywania preparatów białkowych. Jednym z nich jest wysoka zawartość białka w surowcu (35%) i jego wysoka wartość biologiczna. Udokumentowano korzystne działanie białek soi na zdrowie człowieka, potwierdzone przez Amerykański Urząd d/s Żywności i Leków (FDA), z możliwością umieszczenia na etykietach produktów spożywczych następującego oświadczenia żywieniowego: „25 g białka sojowego dziennie jako część diety o niskiej zawartości tłuszczów nasyconych i cholesterolu może obniżyć ryzyko zachorowania na choroby serca’’. Należy jednak podkreślić, że mimo korzystnych właściwości, białka roślinne nie zawsze osiągają wartość biologiczną porównywalną z białkami mlecznymi, takimi jak kazeina czy białka serwatkowe (tab. 2). W odróżnieniu od nich, białka roślinne cechują się gorszą strawnością oraz często ograniczoną zawartością niektórych aminokwasów egzogennych, np. metioniny. Z tego względu zdrowe osoby bez przeciwwskazań mogą odnosić większe korzyści z konsumpcji białek mlecznych, które charakteryzują się najwyższą wartością biologiczną oraz skuteczniej wspierają procesy budowy i regeneracji tkanek [6, 7, 8].
 
 
Tabela 2. Porównanie białek roślinnych i mlecznych pod względem wartości biologicznej i odżywczej

Źródło: opracowanie własne na podstawie [26, 27]
 
Doustne suplementy pokarmowe – zastosowanie w dziale nefrologii
W przebiegu przewlekłej choroby nerek, jeszcze przed rozpoczęciem dializoterapii, pacjenci zobowiązani są do stosowania diety niskobiałkowej przy odpowiedniej podaży energii, wynoszącej 25-35 kcal/kg m.c./dobę. Jednak osłabiony apetyt, wynikający z objawów mocznicy oraz ograniczenia podaży białka, może prowadzić do zmniejszonego spożycia, co w konsekwencji skutkuje niedożywieniem białkowo-energetycznym (PEW). U tego rodzaju pacjentów podstawowym założeniem diety w przewlekłej chorobie nerek jest ograniczenie białka do 0,55-0,6 g/kg/dobę, a więc pomocnymi preparatami są doustne suplementy pokarmowe (ONS) o niższej zawartości białka, ponieważ mogą one poprawić zarówno przestrzeganie diety niskobiałkowej (LPD), jak i stan odżywienia chorych niedializowanych w przewlekłej chorobie nerek [9]. Suplementacja białka, zwłaszcza białkami serwatkowymi, znacząco wspiera przyrost i utrzymanie masy mięśniowej, funkcji siły oraz ogólnego stanu odżywienia pacjentów z PChN i sarkopenią. Leucyna obecna w białkach mlecznych jest silnym stymulatorem syntezy białek mięśniowych (Anabolic Effect) [28].

Dieta ma również zapobiegać hiperfiltracji kłębuszkowej oraz zmniejszać produkcję odpadów azotowych i minimalizować objawy mocznicy [10]. W Polsce preparatami przeznaczonymi specjalnie dla chorych z przewlekłą chorobą nerek oraz tych dializowanych są Renilon 4.0 dla tych leczonych zachowawczo oraz Renilon 7.5 lub Nephro, przeważnie rekomendowane osobom leczonym nerkozastępczo. Produkty te zawierają wyłącznie białko serwatkowe pochodzące z mleka krowiego wraz z innymi substancjami istotnie wpływającymi na strukturę produktów (tab. 2).
 
Tabela 3. Skład mieszanek stosowanych w nefrologii

Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli wartości odżywczej produktu
 
Preparaty ONS spożywane powinny być godzinę po posiłku lub, w przypadku hemodializy, podczas sesji jej przeprowadzania. Uważa się, że większe korzyści z przyjmowania ONS czerpią pacjenci hemodializowani i ci otrzymujący krótkotrwałe leczenie [11, 12]. Preparaty przeznaczone specjalnie dla pacjentów nefrologicznych charakteryzują się obniżoną zawartością potasu, fosforu, sodu oraz witaminy A. Zaliczono do nich wspomniany Renilon 4.0, Renilon 7.5 oraz również Fresubin Renal. U pacjenta można rozważyć wdrożenie preparatów standardowych, lecz muszą bezwzględnie być dostosowane indywidualnie na podstawie kontroli stężeń potasu i fosforu we krwi i spożywanych produktach. W niektórych przypadkach włączane mogą być preparaty zawierające jedynie białko, jak np. Protifar lub Protein Powder czy też aminokwasy o rozgałęzionym łańcuchu (BCAA, Branched Chain Amino Acids). Przy stosowaniu tego rodzaju preparatów należy regularnie kontrolować stężenie wapnia i fosforu w surowicy. W przypadku niepowodzenia podczas żywienia pacjenta drogą doustną rozważa się żywienie dojelitowe [13].
Poprawa spożycia białka może zwiększać przyswojenie kilku potencjalnie szkodliwych substancji, zwłaszcza fosforanów. Zauważa się również wpływ spożycia odżywek wysokobiałkowych na gromadzenie się odpadów metabolicznych – mocznika i fosforanów oraz przyspieszenia kwasicy metabolicznej, co skutkuje koniecznością dodatkowej dializy. Jeżeli spożycie energii przez chorego jest wystarczające, dieta niskobiałkowa jest bezpieczna pod kątem odżywczym i metabolicznym. Wyniki niektórych badań sugerują skuteczność w zapobieganiu deficytom energetycznym poprzez stosowanie doustnych suplementów na bazie tłuszczu [14].
 
ONS w profilaktyce niedożywienia po transplantacji nerki i narządów litych
Doustne suplementy diety (ONS) odgrywają istotną rolę w terapii żywieniowej pacjentów nefrologicznych, zarówno w przebiegu leczenia zachowawczego, jak i po przeszczepieniu nerki. Po transplantacji skład suplementów dostosowuje się do aktualnych potrzeb metabolicznych, które często obejmują zwiększone zapotrzebowanie na białko i energię, szczególnie w okresie rekonwalescencji i przy stosowaniu immunosupresji. Sześć miesięcy po przeszczepie pacjenci wchodzą w przewlekłą fazę potransplantacyjną, która może prowadzić do hiperglikemii, otyłości, nadciśnienia, zdarzeń sercowo-naczyniowych, hiperkalcemii i zmian w metabolizmie witaminy D. W tej grupie ważna jest dlatego kontrola zawartości cukrów prostych oraz tłuszczów, aby ograniczyć ryzyko powikłań metabolicznych, w tym cukrzycy posttransplantacyjnej i dyslipidemi. Ze względu na wysokie ryzyko zakażenia chorzy powinni unikać produktów wysokiego ryzyka epidemiologicznego oraz dbać o higienę powierzchni przeznaczenia żywieniowego. Preparaty stosowane po przeszczepieniu nerki bazują na białkach o wysokiej wartości biologicznej, takich jak białka mleczne (głównie serwatkowe i kazeina). Białka te charakteryzują się korzystnym wpływem na regenerację masy mięśniowej, prewencji sarkopenii i utrzymanie prawidłowego stanu odżywienia w okresie wzmożonego katabolizmu oraz immunosupresji. Dzięki ich zastosowaniu możliwa jest efektywna odbudowa białek ustrojowych bez nadmiernego obciążania narządu przeszczepionego (uzupełnienie aminokwasów bez zwiększania ryzyka białkomoczu czy progresji uszkodzenia przeszczepu), co czyni białka mleczne pożądanym komponentem ONS dla tej grupy chorych.[15, 16].
 
Dobór doustnego suplementu diety – wskazania, podział preparatów i ich zastosowanie
Preparaty o zwiększonej kaloryczności i zawartości białka
Doustne suplementy diety z wysoką zawartością kalorii to preparaty, które mają gęstość energetyczną zwykle od 1,3 do nawet 4,0 kcal/ml – standardowo najczęściej spotykane są produkty o wartości 1,5-2,4 kcal/ml. Typowa objętość jednej porcji to 125 ml lub 200 ml, a energia dostarczana w porcji waha się od 300 do nawet 400 kcal. Z kolei by zapewnić choremu gwarancje profilaktyki niedożywienia, w niektórych przypadkach wymagana jest suplementacja białkowa. Do najpopularniejszych ONS ze zwiększoną zawartością białka należą preparaty, które w jednej porcji (zwykle 200 ml) dostarczają 18-20 g białka, co stanowi ok. 20-25% wartości energetycznej produktu [17]. Są one przeznaczone dla pacjentów, którzy są narażeni na niedożywienie białkowo-energetyczne spowodowane wyniszczeniem czy dializami.
 
Skuteczne preparaty przy dysfagii, nietolerancjach pokarmowych i diecie o zwiększonej zawartości błonnika pokarmowego
W przypadku większości preparatów odżywczych przeznaczonych do stosowania przy dysfagii, podstawowym źródłem białka są białka mleczne – głównie serwatkowe i kazeina. Białka serwatkowe cechują się bardzo wysoką wartością biologiczną, dobrym profilem aminokwasowym oraz wysoką strawnością, co jest szczególnie ważne u osób niedożywionych lub z chorobami wyniszczającymi. Sprzyjają one regeneracji masy mięśniowej i wspierają procesy naprawcze organizmu, a także ułatwiają przyswajanie innych składników odżywczych. Dodatek białek mleka w preparatach ONS pozwala również na uzyskanie lepszej konsystencji i stabilności produktu. Warto podkreślić, że preparaty oznaczone jako „bezlaktozowe” nie są pozbawione białka mleka – eliminują jedynie laktozę, którą mogą źle tolerować niektórzy pacjenci. Jedynie osoby na diecie wegańskiej lub z alergią/nietolerancją na białka mleka wymagają wyboru produktów całkowicie bezmlecznych z dodatkiem białek na bazie produktów roślinnego pochodzenia Dla pozostałych pacjentów białka mleczne są składnikiem pożądanym i rekomendowanym w żywieniu medycznym [27].

Preparaty bogato błonnikowe dostępne są jako płynne odżywki stosowane przy niedożywieniu, zaparciach lub przy zwiększonym zapotrzebowaniu na błonnik pokarmowy (tab. 3). Wyróżniają się one dodatkiem przeważnie 6 frakcji błonnika – celulozy, inuliny, fruktooligosacharydów, skrobi opornej, polisacharydów sojowych i gumy arabskiej. Substancję te wspierają perystaltykę jelit oraz korzystnie wpływają na mikrobiotę przewodu pokarmowego. W sytuacji, gdy chory prezentuje trudności w przełykaniu, dysfagię różnego pochodzenia lub brak apetytu spowodowany chorobą nowotworową, można zastosować wsparcie za pomocą preparatów o zmienionej konsystencji (tab. 4). Dzięki temu chorzy będą w stanie przyswoić większą ilość składników odżywczych przy mniejszym nakładzie energii i przy ograniczeniu wystąpienia nudności. Należy pamiętać, że żywienie drogą doustną może być niemożliwe, wtedy zespół medyczny decyduje o rozpoczęciu żywienia dojelitowego [18, 19].

Chorzy, u których wykryto cukrzycę również posiadają możliwość wzbogacenia swojej diety preparatami typu: Diasip, Diben, Resource Diabet Plus, których skład sprzyja utrzymaniu prawidłowej glikemii – nie zawierają sacharozy, są wzbogacone o przeciwutleniające witaminy C i E. Skład produktu opiera się o substancje słodzące takie, jak: acesulfam K i sól sodową sacharyny. Ten typ preparatów może być wykorzystany również przy zaburzeniach żucia i połykania [20, 21].
 
Tabela 4. Preparaty oparte o zwiększoną zawartość błonnika

Źródło: opracowanie na podstawie składu produktów oraz Oral Nutritional Supplements (ONS) – BAPEN

 
Tabela 5. Preparaty o korzystniejszej konsystencji

Źródło: opracowanie na podstawie składu produktów oraz Oral Nutritional Supplements (ONS) – BAPEN
           
Podsumowanie
W przypadku pacjentów, u których dieta naturalna nie pokrywa zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze, szczególnie istotne jest włączenie odpowiednio dobranych preparatów żywieniowych. Asortyment dostępnych produktów umożliwia dostosowanie składu do specyfiki schorzenia, etapu leczenia oraz indywidualnych ograniczeń dietetycznych. W praktyce klinicznej istotne miejsce zajmują formuły oparte na białkach mleka krowiego, które dzięki wysokiej wartości odżywczej i korzystnej biodostępności wspierają utrzymanie lub poprawę stanu odżywienia. Ich zastosowanie, zarówno w profilaktyce niedożywienia, jak i w okresie rekonwalescencji, stanowi ważny element kompleksowej opieki żywieniowej pacjentów nefrologicznych.

U chorych z przewlekłą chorobą nerek podaż białka powinna być indywidualnie ograniczana (zwykle 0,6-0,8 g/kg mc./dobę), jednak przy doborze wysoce wartościowych białek mlecznych, możliwe jest zachowanie korzystnego profilu aminokwasowego i wysokiej biodostępności bez nadmiernego obciążenia nerek. Odpowiednio dobrane doustne suplementy wraz z dietą nefrologiczną mogą wspierać odporność pacjenta i uwzględniać białko mleczne, eliminując konieczność jego całkowitego wykluczenia.
 
 
lic. Magalska Martyna
Katedra Żywienia Klinicznego
Wydział Nauk o Zdrowiu z Instytutem Medycyny Morskiej i Tropikalnej
Gdański Uniwersytet Medyczny
 
Literatura
  1. Cereda E., Pisati R., Rondanelli M., et al. Whey Protein, Leucine- and Vitamin-D-Enriched Oral Nutritional Supplementation for the Treatment of Sarcopenia. Nutrients, 2022. 14(7), 1524.
  1. Herrera-Martínez A.D., León Idougourram S., Muñoz Jiménez et al. Standard Hypercaloric, Hyperproteic vs. Leucine-Enriched Oral Supplements in Patients with Cancer-Induced Sarcopenia, a Randomized Clinical Trial. Nutrients, 2023. 15(12), 2726.
  1. Hotta K., Taniguchi R., Nakayama H., et al .The Effects of an Oral Nutritional Supplement with Whey Peptides and Branched-Chain Amino Acids for Cardiac Rehabilitation of Patients with Chronic Heart Failure. International heart journal, (2021). 62(6), 1342-1347.
  1. Rutkowski A., Gwiazda S., Dąbrowski K. Kompendium dodatków do żywności. Konin: Hortimex, Trans-Druk, 2003. 558 s. ISBN: 83-918657-0-5.
  1. Sikorski Z.E. (red.), Synowiecki J., Drozdowski B., et al. Chemia żywności. T. 2, Sacharydy, lipidy i białka. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne (WNT), 2014. ISBN: 978-83-01-17699-0.
  1. Sikorski Z.E., Staroszczyk. H., et al. Chemia żywności 1 – Główne składniki żywności. Wydawnictwo naukowe PWN, praca zbiorowa. 2017.
  1. Baldwin C., de van der Schueren M.A., Kruizenga H.M.et al. Dietary advice with or without oral nutritional supplements for disease-related malnutrition in adults. The Cochrane database of systematic reviews, (2021). 12(12), CD002008.
  1. Prokopidis K., Mazidi M., Sankaranarayanan R., et al. Effects of whey and soy protein supplementation on inflammatory cytokines in older adults: systematic review and meta-analysis. The British journal of nutrition, 2023. 129(5), 759-770.
  1. Yang W.C., Hsieh H.M., Chen J.P., et al.: Efficacy and Safety of a High-Energy, Low-Protein Formula Replacement Meal for Pre-Dialysis Chronic Kidney Disease Patients: A Randomized Controlled Trial. 2023 r.
  1. Kelly O.J., Huang M.C., Liao H.Y., et al.: A Low-Protein Diet with a Renal-Specific Oral Nutrition Supplement Helps Maintain Nutritional Status in Patients with Advanced Chronic Kidney Disease. 2021.
  1. Song R., Yao X., Ren S., et al.: Oral nutritional supplement helps to improve nutritional status of dialysis dependent patients: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. 2023 r.
  1. Rutkowski B., Małgorzewicz S., Łysiak-Szydłowska W.: Stanowisko dotyczące rozpoznawania oraz postępowania w przypadku niedożywienia dorosłych chorych z przewlekłą chorobą nerek. Forum Nefrologiczne, tom 3, nr 2, 138-142, 2010 r.
  1. Szupryczyńska N., Małgorzewicz S., Dębska-Ślizień A.: Interwencja żywieniowa w przypadku niedożywienia u pacjentki hemodializowanej – opis przypadku. Forum Nefrologiczne, tom 12, nr 1: 28-32. 2019.
  1. Yang Y., Qin X., Chen J., et al.: The Effects of Oral Energy-Dense Supplements on Nutritional Status in Nondiabetic Maintenance Hemodialysis Patients A Randomized Controlled Trial. 2021 r.
  1. Hong S.H., Kim E.M., Rha M.Y. Nutritional Intervention Process for a Patient with Kidney Transplantation: a Case Report. Clin Nutr Res. 2019 Jan 29;8(1):74-78.
  1. Sengupta P., Chaudhuri A., Rathore K., et al.: Nutritional management of kidney transplant recipient. Proceedings of Singapore Healthcare. 2025;34.
  1. Chen Y.H., Lee C.Y., Chen J.R., et al.: Beneficial Effects of Oral Nutrition Supplements on the Nutritional Status and Physical Performance of Older Nursing Home Residents at Risk of Malnutrition. Nutrients. 2023 Oct 8;15(19):4291.
  1. Baldwin C., Smith R., Gibbs M., Weekes C.E. & Emery P.W. Quality of the Evidence Supporting the Role of Oral Nutritional Supplements in the Management of Malnutrition: An Overview of Systematic Reviews and Meta-Analyses. Advances in nutrition (Bethesda, Md.), (2021). 12(2), 503-522.
  1. Venter C., Meyer, R. W., Greenhawt,. Et al.: Role of dietary fiber in promoting immune health-An EAACI position paper. Allergy, 77(11), 2022.
  1. Purnamasari D., Tetrasiwi E.N., Kartiko G.J.,et al.: Sarcopenia and Chronic Complications of Type 2 Diabetes Mellitus. The review of diabetic studies : RDS, 18(3), 157-165. (2022).
  1. Thipsawat S. Early detection of diabetic nephropathy in patient with type 2 diabetes mellitus: A review of the literature. Diabetes & vascular disease research, 18(6), 14791641211058856. 2021).
  1. Doley J. (2022). Enteral Nutrition Overview. Nutrients, 14(11), 2180.
  1. Embleton N.D., Jennifer Moltu S., Lapillonne A., et al.:. Enteral Nutrition in Preterm Infants (2022): A Position Paper From the ESPGHAN Committee on Nutrition and Invited Experts. Journal of pediatric gastroenterology and nutrition, 76(2), 248-268.(2023).
  1. Bering J. & DiBaise J.K. (2022). Home Parenteral and Enteral Nutrition. Nutrients, 14(13), 2558.
  1. Weimann, Arved et al. :ESPEN guideline: Clinical nutrition in surgery, Volume 36, Issue 3, 623-650.
  1. Komatsu Y., Tsuda M., Wada Y., et al. Nutritional Evaluation of Milk-, Plant-, and Insect-Based Protein Materials by Protein Digestibility Using the INFOGEST Digestion Method. Journal of agricultural and food chemistry, (2023). 71(5), 2503-2513.
  1. Khamzaeva N., Kunz C., Schamann A., et al. Bioaccessibility and Digestibility of Proteins in Plant-Based Drinks and Cow's Milk: Antioxidant Potential of the Bioaccessible Fraction. Journal of agricultural and food chemistry, 2024 72(4), 2300-2308.
  1. Tsai C.C., Wang P.C., Hsiung T et al. Sarcopenia in Chronic Kidney Disease: A Narrative Review from Pathophysiology to Therapeutic Approaches. Biomedicines, 2025. 13(2), 352.
  1. Zahan M.S., Ahmed K.A., Moni A., et al. (2022). Kidney protective potential of lactoferrin: pharmacological insights and therapeutic advances. The Korean journal of physiology & pharmacology : official journal of the Korean Physiological Society and the Korean Society of Pharmacology, (2022). 26(1), 1-13.
  1. Iwamoto Y., Yamakoshi S., Sekimoto A. et al (Lactoferrin attenuates renal fibrosis and uremic sarcopenia in a mouse model of adenine-induced chronic kidney disease. The Journal of nutritional biochemistry, (2025). 146, 110039. Advance online publication.

Najnowsze Artykuły

Licznik odwiedzin

18 308 410


Współpraca