Przegląd Mleczarski 7/2026 – Listeria monocytogenes w zakładach mleczarskich – źródła i metody kontroli

Przegląd Mleczarski 7/2026 – Listeria monocytogenes w zakładach mleczarskich – źródła i metody kontroli

W sektorze mleczarskim obecność Listeria monocytogenes stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności, zwłaszcza w przypadku produktów o niewielkim stopniu przetworzenia oraz żywności gotowej do spożycia (RTE).

W wielu przypadkach obecność tego patogenu nie jest konsekwencją niewystarczającej skuteczności procesów obróbki cieplnej, lecz wynika z wtórnej kontaminacji produktów po zakończeniu procesu technologicznego [1].
 
Listeria monocytogenes – charakterystyka
L. monocytogenes jest Gram-dodatnią nieprzetrwalnikująca oraz względnie beztlenową pałeczką, szeroko rozpowszechnioną w środowisku naturalnym. Jej obecność stwierdza się, m.in. w glebie, wodzie, paszach oraz w środowisku zakładów produkcji żywności, co zwiększa ryzyko kontaminacji linii technologicznych [2]. Z uwagi na zdolność do przetrwania w różnych warunkach środowiskowych oraz zdolności przetrwania w zakładach przetwórstwa żywności, monitoring obecności L. monocytogenes wymaga stałej uwagi i skutecznego zarządzania ryzykiem mikrobiologicznym [3]. Obecność L. monocytogenes w produktach mleczarskich ma istotne znaczenie, nie tylko z punktu widzenia zdrowia publicznego, związanego z potencjalnym ryzykiem rozwoju listeriozy, która jest ciężką chorobą o wysokim wskaźniku śmiertelności w grupach ryzyka, jak również ze względów ekonomicznych. Wykazanie obecności tego patogenu w żywności może skutkować koniecznością wycofania produktów z rynku oraz stratami finansowymi producenta. Z tego względu skuteczna kontrola obejmuje monitorowanie higieny środowiska produkcyjnego, powierzchni kontaktujących się z żywnością oraz przestrzeganie procedur sanitarnych i programów monitoringu środowiskowego [4, 5].
 
Adaptacja L. monocytogenes do warunków środowiskowych i produkcyjnych
L. monocytogenes stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności ze względu na zdolność do przetrwania i namnażania w warunkach niekorzystnych dla wielu innych grup drobnoustrojów. Patogen ten może rozwijać się w szerokim zakresie temperatur, w tym również w warunkach chłodniczych, co umożliwia wzrost podczas przechowywania żywności [6]. Cecha ta ma szczególne znaczenie w przypadku produktów mlecznych przechowywanych w niskiej temperaturze i o wydłużonym terminie przydatności do spożycia. Dodatkowo L. monocytogenes wykazuje zdolność adaptacji do różnych stresów środowiskowych, takich jak wysokie stężenie soli, niskie pH czy ograniczona dostępność składników odżywczych, co w konsekwencji wpływa na zwiększenie jej przeżywalności w środowisku produkcyjnym (tab. 1). Istotnym czynnikiem zwiększającym ryzyko kontaminacji jest również zdolność tej bakterii do tworzenia biofilmu na powierzchniach mających kontakt z żywnością, wykonanych m.in. ze stali nierdzewnej czy tworzyw sztucznych, a także na gumach uszczelniających i innych elementach linii produkcyjnych. Struktura biofilmu chroni komórki bakteryjne przed działaniem środków myjących i dezynfekcyjnych, utrudniając ich skuteczną eliminację [6, 7].
 
Tabela 1. Warunki wzrostu L. monocytogenes


aw – aktywność wody

Główne źródła ryzyka występowania L. monocytogenes
L. monocytogenes ze względu na swoje zdolności adaptacyjne może przetrwać i utrzymywać się w różnych obszarach zakładów produkcyjnych oraz w wielu produktach spożywczych. Kluczowym elementem ograniczania ryzyka jej występowania jest zapewnienie odpowiedniej jakości mikrobiologicznej surowców już na etapie ich przyjęcia do zakładu. Równie istotne jest prowadzenie systematycznego monitoringu higieny zakładu, obejmującego zarówno urządzenia i narzędzia mające bezpośredni kontakt z żywnością, jak i pozostałe elementy środowiska produkcyjnego. Aby zapewnić skuteczną kontrolę higieny oraz ograniczyć ryzyko występowania L. monocytogenes w środowisku produkcyjnym, w zakładach przemysłu spożywczego wyodrębnia się cztery strefy monitoringu. Ich podział opiera się na stopniu kontaktu z produktem oraz poziomie ryzyka jego wtórnego zanieczyszczenia. (rys. 1).
 
Rysunek 1. Strefy monitoringu kontroli higieny oraz ograniczenia ryzyka występowania L. monocytogenes w środowisku produkcyjnym


L. monocytogenes w produktach mleczarskich
L. monocytogenes jest patogenem od wielu lat powiązanym z ogniskami zatruć pokarmowych wywołanych zarówno przez produkty mleczne wytwarzane z mleka pasteryzowanego, jak i surowego. Wśród produktów mlecznych, które były źródłem zakażeń, wymienia się, m.in. mleko, mleko czekoladowe, preparaty odżywcze na bazie mleka, różne rodzaje serów, a także lody [8]. Jednoznaczne zaklasyfikowanie produktów mlecznych do kategorii niskiego lub wysokiego ryzyka jest trudne, ponieważ bezpieczeństwo mikrobiologiczne zależy od wielu czynników związanych zarówno z właściwościami produktu, jak i procesem produkcji.

Produkty mleczne o wyższym ryzyku występowania i wzrostu L. monocytogenes charakteryzują się zazwyczaj ograniczonymi właściwościami hamującymi wzrost bakterii, takimi jak wysoka zawartość wody, wysoka aktywność wody, brak konkurencyjnej mikroflory oraz podatność na zanieczyszczenie podczas produkcji. Do tej grupy mogą należeć m.in. świeże sery typu latynoamerykańskiego oraz sery dojrzewające z powierzchniowym rozwojem mikroflory. Natomiast produkty o niskim ryzyku obejmują te, których cechy fizykochemiczne ograniczają wzrost patogenu lub sprzyjają jego eliminacji, np. jogurty, proszki mleczne oraz niektóre sery długodojrzewające.

Sery stanowią szczególną grupę produktów mlecznych ze względu na ich dużą różnorodność technologiczno-fizykochemiczną, co powoduje znaczące różnice w poziomie ryzyka związanego z obecnością L. monocytogenes. Szczególnie wysokie ryzyko przypisuje się miękkim serom dojrzewającym z udziałem mikroflory powierzchniowej, zarówno produkowanym z mleka surowego, jak i pasteryzowanego, co znajduje potwierdzenie w licznych przypadkach epidemicznych [9].

W przypadku serów z mleka surowego patogen ten może zostać wprowadzony już na etapie pozyskiwania mleka, np. w wyniku skażenia środowiska gospodarstwa lub później podczas procesu technologicznego. Natomiast w serach produkowanych z mleka pasteryzowanego głównym źródłem kontaminacji jest najczęściej środowisko zakładu produkcyjnego, chociaż w niektórych przypadkach znaczenie może mieć również wtórne zanieczyszczenie na etapie sprzedaży detalicznej [10]. Wzrost i rozwój L. monocytogenes po przedostaniu się do sera zależą przede wszystkim od jego właściwości fizykochemicznych. Sery twarde, charakteryzujące się niską zawartością wody, niską aktywnością wody oraz obecnością naturalnych czynników przeciwdrobnoustrojowych, mogą skutecznie ograniczać namnażanie bakterii. Odmienną charakterystykę wykazują świeże sery typu latynoamerykańskiego, które ze względu na wysoką aktywność wody, dużą wilgotność oraz niską zawartość soli mogą sprzyjać szybkiemu wzrostowi L. monocytogenes. Podobnie sery miękkie dojrzewające z powierzchniową pleśnią lub bakteriami, takie jak camembert, brie, limburger, mogą stanowić istotne zagrożenie mikrobiologiczne. W trakcie dojrzewania tych produktów dochodzi często do wzrostu wartości pH, szczególnie w warstwie powierzchniowej, co może stworzyć korzystne warunki do namnażania L. monocytogenes zarówno w skórce sera, jak i w jego wnętrzu [8].
 
Strategie ograniczania L. monocytogenes w przemyśle mleczarskim
W porównaniu z wieloma innymi sektorami przemysłu spożywczego produkcja mleczarska dysponuje skutecznym etapem eliminacji drobnoustrojów, jakim jest pasteryzacja [11]. Jednocześnie wysoka skuteczność pasteryzacji oraz wymagania prawne mogą prowadzić do przekonania, że produkt po obróbce cieplnej jest całkowicie bezpieczny mikrobiologicznie. W praktyce jednak istotnym zagrożeniem pozostaje wtórna kontaminacja produktów po zakończeniu procesu pasteryzacji. Dotyczy to przede wszystkim etapów napełniania opakowań mlekiem oraz dojrzewania serów, podczas których może dochodzić do wtórnej kontaminacji produktu [8]. Analizy epidemiologiczne wskazują, że znaczna część przypadków listeriozy związanych ze spożyciem produktów mlecznych oraz zdarzeń dotyczących wykrywania L. monocytogenes, wynika z kontaminacji popasteryzacyjnej, której źródłem jest środowisko produkcyjne lub elementy linii technologicznych [12].

W wielu przypadkach patogen ten kolonizuje trudno dostępne nisze ekologiczne w środowisku produkcyjnym oraz elementach urządzeń technologicznych. Miejsca te sprzyjają długotrwałemu przetrwaniu patogenu i okresowemu zanieczyszczaniu produktów. Skażenie ma często charakter sporadyczny i występuje na niskim poziomie, co z jednej strony może nadal prowadzić do zachorowań u ludzi, a z drugiej znacząco utrudnia jego wykrycie z wykorzystaniem rutynowych metod kontroli mikrobiologicznej [8].

L. monocytogenes wykazuje zdolność do długotrwałego przetrwania w wielu obszarach zakładów mleczarskich. Patogen izolowano, m.in. z urządzeń dozujących i napełniających, krajalnic, wewnętrznych powierzchni przewodów rurowych, maszyn pakujących, konstrukcji urządzeń, odpływów, połączeń podłoga-ściana oraz sprzętu transportowego, takiego jak wózki widłowe i tzw. paleciaki [12, 13]. Zdolność do utrzymywania się w środowisku produkcyjnym wynika z szeregu mechanizmów adaptacyjnych, które umożliwiają bakteriom przetrwanie mimo stosowania standardowych procedur higienicznych. Jednym z najważniejszych mechanizmów odpowiedzialnych za przetrwanie L. monocytogenes w zakładach mleczarskich jest zdolność do tworzenia biofilmów na powierzchniach mających kontakt z żywnością. Struktury te wykazują wysoką odporność na rutynowe procedury mycia i dezynfekcji, dlatego ich całkowite usunięcie jest bardzo trudne. Badania wykazały, że powszechnie stosowane środki dezynfekcyjne, takie jak podchloryn sodu, nadtlenek wodoru czy chlorek benzalkoniowy, często nie zapewniają pełnej eliminacji dojrzałych biofilmów L. monocytogenes [14].

Dodatkowym mechanizmem zwiększającym przeżywalność bakterii jest zdolność do przechodzenia w stan żywych, lecz niehodowalnych komórek (VBNC – ang. Viable But Non-Culturable) pod wpływem subletalnych czynników stresowych, występujących podczas produkcji i przechowywania żywności. Zmiany temperatury, stres oksydacyjny czy niekorzystne warunki osmotyczne mogą indukować ten stan zarówno w środowisku produkcyjnym, jak i w produktach mlecznych. Komórki VBNC nie rozwijają się na standardowych podłożach mikrobiologicznych, jednak zachowują zdolność do odzyskania aktywności metabolicznej w sprzyjających warunkach, pozostając jednocześnie bardziej odporne na działanie wielu środków przeciwdrobnoustrojowych i dezynfekcyjnych. Zjawisko to sprzyja długotrwałemu przetrwaniu oraz rozprzestrzenianiu się L. monocytogenes w zakładach mleczarskich [15]. Ograniczona skuteczność tradycyjnych metod dezynfekcji oraz zdolność L. monocytogenes do adaptacji do niekorzystnych warunków środowiskowych sprawiają, że coraz większą uwagę poświęca się alternatywnym metodom ograniczania tego patogenu.

Wśród nowoczesnych rozwiązań technologicznych szczególne zainteresowanie budzą nietermiczne metody utrwalania żywności, stanowiące alternatywę dla klasycznej obróbki cieplnej. Do najbardziej obiecujących technologii należą wysokociśnieniowe przetwarzanie (HPP), pulsacyjne pola elektryczne (PEF), promieniowanie UV oraz ultradźwięki. Metody te umożliwiają skuteczną redukcję liczby komórek L. monocytogenes, przy jednoczesnym ograniczeniu niekorzystnego wpływu procesu na wartość odżywczą i cechy sensoryczne produktów mleczarskich [16]. Dodatkową zaletą części z tych technologii jest możliwość ich stosowania wobec produktów już zapakowanych, co zmniejsza ryzyko wtórnego zanieczyszczenia. Nadal jednak ich szerokie wdrożenie ograniczają wysokie koszty inwestycyjne, wymagania technologiczne.

Drugim intensywnie rozwijanym kierunkiem są biologiczne metody ograniczania L. monocytogenes, obejmujące wykorzystanie naturalnych związków przeciwdrobnoustrojowych, bakterii fermentacji mlekowej (LAB), probiotyków, postbiotyków, bakteriocyn oraz bakteriofagów [14]. Spośród naturalnych substancji przeciwdrobnoustrojowych aktywność wobec L. monocytogenes wykazały, m.in. aldehyd cynamonowy, eugenol, resweratrol oraz tymochinon. Związki te nie tylko ograniczają wzrost bakterii, ale również hamują tworzenie biofilmu w sposób zależny od zastosowanego stężenia. Podobne właściwości obserwowano dla ekstraktów roślinnych bogatych w kwasy fenolowe oraz olejków eterycznych, takich jak olejek tymiankowy, goździkowy czy cynamonowy, które skutecznie ograniczały rozwój L. monocytogenes w mleku i świeżych serach. Przed ich praktycznym zastosowaniem konieczna jest jednak ocena bezpieczeństwa stosowania oraz wpływu na cechy sensoryczne produktów [17].

Rosnące zainteresowanie budzą również probiotyki i postbiotyki. Wykazano, że dodatek wybranych szczepów Bifidobacterium do serów miękkich ogranicza przeżywalność L. monocytogenes podczas dojrzewania produktu. Z kolei metabolity wytwarzane przez bakterie rodzaju Lactobacillus skutecznie hamują wzrost patogenu oraz ograniczają tworzenie biofilmu zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i w pasteryzowanym mleku przechowywanym w temperaturze chłodniczej. Ich działanie przeciwdrobnoustrojowe wiąże się przede wszystkim z obecnością kwasów organicznych oraz innych bioaktywnych metabolitów [5].

Obiecującym narzędziem biologicznej kontroli są również bakteriofagi lityczne, które selektywnie infekują i niszczą komórki L. monocytogenes, nie wpływając na naturalną mikrobiotę produktów. Ich skuteczność potwierdzono w mleku oraz różnych typach serów, przy czym efektywność zależała od początkowego poziomu zanieczyszczenia oraz sposobu aplikacji. Wykazano, że jednorazowe zastosowanie większej dawki bakteriofagów może być skuteczniejsze niż wielokrotne podawanie mniejszych ilości.

Pomimo intensywnego rozwoju nowych technologii większość opisanych rozwiązań nie została jeszcze wdrożona na szeroką skalę przemysłową. Konieczne są dalsze badania potwierdzające ich skuteczność w rzeczywistych warunkach produkcyjnych oraz ocenę opłacalności ekonomicznej. Równocześnie kluczowe znaczenie ma właściwa identyfikacja krytycznych punktów kontroli oraz systematyczna aktualizacja programów bezpieczeństwa żywności w zakładach mleczarskich, co pozwoli skuteczniej ograniczać ryzyko występowania L. monocytogenes [18].
 
Wymagania prawne
Kontrola L. monocytogenes w żywności gotowej do spożycia jest regulowana przepisami prawa Unii Europejskiej, które określają dopuszczalne kryteria mikrobiologiczne oraz obowiązki producentów. Ze względu na rosnące znaczenie listeriozy jako zagrożenia dla zdrowia publicznego, Komisja Europejska zdecydowała o zaostrzeniu wymagań dotyczących bezpieczeństwa mikrobiologicznego żywności gotowej do spożycia. Zmiany zostały wprowadzone Rozporządzeniem Komisji (UE) 2024/2895 z dnia 20 listopada 2024 r., nowelizującym Rozporządzenie (WE) nr 2073/2005 w zakresie kryteriów odnoszących się do obecności L. monocytogenes w produktach RTE (ang. ready-to-eat), w których możliwy jest wzrost tego drobnoustroju. Nowe przepisy weszły w życie 11 grudnia 2024 r., natomiast ich stosowanie rozpocznie się 1 lipca 2026 r. [19, 20]. Podstawą wprowadzenia zmian były dane Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), wskazujące, że w 2022 r. liczba zachorowań na listeriozę w Unii Europejskiej zwiększyła się o 15,9% w porównaniu z rokiem poprzednim, a liczba zgonów osiągnęła jeden z najwyższych poziomów od wielu lat [19].

Dostępne wyniki badań oraz analizy ryzyka wskazują, że liczba L. monocytogenes nieprzekraczająca 100 jtk/g nie stanowi istotnego zagrożenia dla zdrowych osób dorosłych. Ocena ta nie dotyczy jednak populacji szczególnie podatnych na zakażenie, takich jak osoby z zaburzeniami odporności, kobiety w ciąży, osoby starsze czy niemowlęta, u których ryzyko ciężkiego przebiegu listeriozy jest znacznie większe [20]. Z tego względu w przypadku żywności specjalnego przeznaczenia medycznego oraz produktów przeznaczonych dla niemowląt, obowiązuje znacznie bardziej rygorystyczne kryterium mikrobiologiczne, wymagające całkowitej nieobecności L. monocytogenes w próbce o masie 25 g [20].

Nowelizacja przepisów rozszerza obowiązywanie kryterium „nie wykryto w 25 g” na cały deklarowany przez producenta okres przydatności do spożycia produktu. Oznacza to, że wymaganie to musi być spełnione nie tylko w chwili opuszczenia zakładu produkcyjnego, ale również podczas magazynowania, dystrybucji oraz sprzedaży produktu aż do końca okresu jego trwałości. W praktyce nakłada to na producentów obowiązek wykazania, że produkt zachowa zgodność z obowiązującymi kryteriami mikrobiologicznymi przez cały deklarowany okres przydatności do spożycia, również na etapie przechowywania i dystrybucji, które pozostają poza bezpośrednią kontrolą producenta [21].

Nowe wymagania stanowią istotne zaostrzenie przepisów obowiązujących na podstawie Rozporządzenia (WE) nr 2073/2005. Dotychczas kryterium „nie wykryto w 25 g” odnosiło się wyłącznie do produktów opuszczających zakład produkcyjny, natomiast w żywności znajdującej się już w obrocie handlowym dopuszczalny był poziom L. monocytogenes nieprzekraczający 100 jtk/g. Zgodnie z nowymi regulacjami producent musi wykazać, że wymóg braku wykrywalności patogenu będzie spełniony przez cały deklarowany okres przydatności produktu do spożycia [21, 22]. Tabela 2 przedstawia kryteria mikrobiologiczne dla L. monocytogenes w żywności gotowej do spożycia.

Tabela 2. Kryteria mikrobiologiczne dla Listeria monocytogenes w żywności gotowej do spożycia [19, 20]

(*) Niniejsze kryterium stosuje się, o ile przedsiębiorstwo sektora spożywczego będące producentem było w stanie wykazać w sposób zadowalający dla właściwego organu, że poziom L. monocytogenes nie przekroczy limitu 100 jtk/g w całym okresie przydatności do spożycia żywności. Dane przedsiębiorstwo może w ciągu procesu określić limity przejściowe, które powinny być wystarczająco niskie, aby zagwarantować, że limit 100 jtk/g nie będzie przekroczony na koniec okresu przydatności do spożycia żywności.
(**) Produkty o pH ≤ 4,4 lub aw ≤ 0,92; produkty o pH ≤ 5,0 i aw ≤ 0,94; produkty o okresie przydatności do spożycia krótszym niż 5 dni będą automatycznie uznawane za należące do tej kategorii. Inne kategorie produktów mogą również należeć do tej kategorii pod warunkiem naukowego uzasadnienia.
(***) Niniejsze kryterium stosuje się, jeżeli przedsiębiorstwo sektora spożywczego będące producentem nie było w stanie wykazać w sposób zadowalający dla właściwego organu, że poziom L. monocytogenes nie przekroczy limitu 100 jtk/g w całym okresie przydatności do spożycia żywności.
n – liczba próbek;
c – liczba próbek, o wartościach wyższych od m lub mieszczących się między m a M;
m – dopuszczalna liczba w każdej z badanych próbek;
M – maksymalna liczba dopuszczalna w próbkach w ilości odpowiadającej c.
 
Dla żywności, w której wzrost L. monocytogenes nie jest możliwy, obowiązują mniej rygorystyczne kryteria mikrobiologiczne. Do tej grupy zalicza się produkty o pH < 4,4, aktywności wody (aw) < 0,92 oraz okresie przydatności do spożycia krótszym niż 5 dni. Mogą do niej należeć również inne środki spożywcze, jeśli dostępne dane naukowe potwierdzają brak możliwości namnażania się tego drobnoustroju. W takich produktach dopuszczalny poziom L. monocytogenes wynosi ≤ 100 jtk/g [19, 20]. Natomiast w żywności gotowej do spożycia, sprzyjającej wzrostowi L. monocytogenes i nieprzeznaczonej dla niemowląt ani do specjalnego przeznaczenia medycznego, obowiązuje kryterium „nie wykryto w 25 g”. Dopuszczenie limitu ≤ 100 jtk/g jest możliwe jedynie wtedy, gdy producent wykaże, w sposób akceptowalny dla właściwego organu nadzoru, że wartość ta nie zostanie przekroczona przez cały okres przydatności produktu do spożycia (nie tylko w momencie badania) [19, 20].

dr inż. Joanna Gajewska
Katedra Mikrobiologii Żywności, Technologii i Chemii Mięsa
Wydział Nauki o Żywności
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
 
Literatura
  1. D’Ambrosio G., Schirone M., Paparella A. Listeria Monocytogenes in Ready-to-Eat Foods: Risk Perspectives Across Different Regulatory Systems. Foods 2026, 15.
  2. Hwa S., Lee I., Cappato L.P., Toledo J., Balthazar C.F., Rocha R.S., Franco, L.T., Gomes A., Corassin C.H., Augusto C., et al. Listeria Monocytogenes in Milk : Occurrence and Recent Advances in Methods for Inactivation. 1-14, doi:10.3390/beverages5010014.
  3. Buchanan R.L., Gorris L.G.M., Hayman M.M., Jackson T.C., Whiting R.C. A Review of Listeria Monocytogenes : An Update on Outbreaks , Virulence , Dose-Response , Ecology , and Risk Assessments. Food Control 2017, 75, 1-13, doi:10.1016/j.foodcont.2016.12.016.
  4. Auvolat A., Besse N.G. The Challenge of Enumerating Listeria Monocytogenes in Food. Food Microbiol. 2016, 53, 135-149, doi:10.1016/J.FM.2015.09.003.
  5. Ribeiro A.C., Alves De Almeida F., Medeiros M.M., Miranda B.R., Pinto U.M., Farias Alves V. Listeria Monocytogenes: An Inconvenient Hurdle for the Dairy Industry. 2023, doi:10.3390/dairy4020022.
  6. Chan Y.C., Wiedmann M. Physiology and Genetics of Listeria Monocytogenes Survival and Growth at Cold Temperatures. Crit. Rev. Food Sci. Nutr. 2009, 49, 237-253, doi:10.1080/10408390701856272.
  7. Popescu B.O., Pan I., Lichtenberg S., Sweeney L.M. Frontiers in Aging Neuroscience 01 Frontiersin.Org TYPE Hypothesis and Theory OPEN ACCESS EDITED BY Food-Chain Spirochetes: A Unified Hypothesis for Parkinson’s Disease and Dementia Risk. Front. Aging Neurosci 2026, 18, 1798699, doi:10.3389/fnagi.2026.1798699.
  8. Yates C.R., Wiedmann M. Perspective: Moving the Dial on Listeria Monocytogenes in the Dairy Industry–Managing Risks for Consumers and Processors. J. Dairy Sci. 2026, 109, 4661-4669, doi:10.3168/JDS.2025-28208.
  9. Jackson K.A., Gould L.H., Hunter J.C., Kucerova Z., Jackson B. (No Title). Emerging Infectious Diseases • www.cdc.gov/eid • 1116, 24, doi:10.3201/eid2406.171051.
  10. Sauders B.D., D’amico D.J. Commentary Listeria Monocytogenes Cross-Contamination of Cheese: Risk throughout the Food Supply Chain. 2016, doi:10.1017/S0950268816001503.
  11. FDA (Food and Drug Administration) Center for Food Safety and Applied Nutrition and US Department of Agriculture Food Safety Inspection Service. 2003. Quantitative assessment of relative risk to public health from foodborne Listeria monocytogenes among selected categories of ready-to-eat foods. US Department of Health and Human Services and US Department of Agriculture. Accessed Dec. 10, 2025.
  12. Ferreira V., Wiedmann M., Teixeira P., Stasiewicz M.J. Listeria Monocytogenes Persistence in Food-Associated Environments: Epidemiology, Strain Characteristics, and Implications for Public Health. J. Food Prot. 2014, 77, 150-170, doi:10.4315/0362-028X.JFP-13-150.
  13. Simmons C.K., Wiedmann M. Identification and Classification of Sampling Sites for Pathogen Environmental Monitoring Programs for Listeria Monocytogenes: Results from an Expert Elicitation. Food Microbiol. 2018, 75, 2-17, doi:10.1016/J.FM.2017.07.005.
  14. Ribeiro A.C., Alves De Almeida F., Medeiros M.M., Miranda B.R., Pinto U.M., Farias Alves, V. Listeria Monocytogenes: An Inconvenient Hurdle for the Dairy Industry. 2023, doi:10.3390/dairy4020022.
  15. Duze S.T., Marimani M., Patel M. Tolerance of Listeria Monocytogenes to Biocides Used in Food Processing Environments. Food Microbiol. 2021, 97, 103758, doi:10.1016/J.FM.2021.103758.
  16. Hwa S., Lee I., Pereira Cappato L., Toledo Guimarães J., Fasura Balthazar C., Rocha R.S., Franco L.T., Gomes Da Cruz A., Corassin C.H., Fernandes De Oliveira C.A. Listeria Monocytogenes in Milk: Occurrence and Recent Advances in Methods for Inactivation. 2019, doi:10.3390/beverages5010014.
  17. Liu Y., Wu L., Han J., Dong P., Luo X., Zhang Y., Zhu L. Inhibition of Biofilm Formation and Related Gene Expression of Listeria Monocytogenes in Response to Four Natural Antimicrobial Compounds and Sodium Hypochlorite. Front. Microbiol. 2021, 11, doi:10.3389/fmicb.2020.617473.
  18. Farber J.M., Zwietering M., Wiedmann M., Schaffner D., Hedberg C.W., Harrison M.A., Hartnett E., Chapman B., Donnelly C.W., Goodburn K.E., et al. Alternative Approaches to the Risk Management of Listeria Monocytogenes in Low Risk Foods. Food Control 2021, 123, 107601, doi:10.1016/J.FOODCONT.2020.107601.
  19. EFSA and ECDC (European Food Safety Authority and European Centre for Disease Prevention and Control). (2022). The European Union One Health 2021 Zoonoses Report. EFSA Journal, 20(12):7666, 273.
  20. EFSA Panel on Biological Hazards (BIOHAZ), Ricci A., Allende A., Bolton D., Chemaly M., Davies R., Fernández Escámez P.S., Girones R., Herman L., Koutsoumanis K., Nørrung B., Robertson L., Ru G., Sanaa M., Simmons M., Skandamis P., Snary E., Speybroeck N., Ter Kuile B., Threlfall J., Wahlström H., Takkinen J., Wagner M., Arcella D., Da Silva Felicio M.T., Georgiadis M., Messens W., Lindqvist R. (2018). Listeria monocytogenes contamination of ready-to-eat foods and the risk for human health in the EU. EFSA Journal, 24,16(1):e05134.
  21. Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/2895 z dnia 20 listopada 2024 r. zmieniające Rozporządzenie (WE) nr 2073/2005 w odniesieniu do Listeria monocytogenes.
  22. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2073/2005 z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie kryteriów mikrobiologicznych dotyczących środków spożywczych.

Najnowsze Artykuły

Licznik odwiedzin

22 474 887


Współpraca