Przegląd Mleczarski 9/2025 – Zastosowanie Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) w Polsce Podstawy prawne, wyzwania i perspektywy dla przedsiębiorstw
W ostatnich latach nastąpiła znacząca transformacja w podejściu do raportowania niefinansowego, które ewoluuje w kierunku kompleksowej sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju.
Wynika to zarówno z rosnących wymagań regulacyjnych, jak i oczekiwań społecznych dotyczących przejrzystości w zakresie wpływu przedsiębiorstw na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny (ESG – Environmental, Social, Governance). Unia Europejska, w ramach strategii Zielonego Ładu (European Green Deal), zobowiązała się do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. i w tym celu wdrożyła szereg inicjatyw, w tym nowe standardy raportowania – European Sustainability Reporting Standards (ESRS) potwierdzające działania w tym zakresie.Wdrożenie ESRS ma na celu zwiększenie jakości i możliwości porównywania raportowanych informacji, co jest niezbędne do oceny i właściwego kierowania kapitału w kierunku przedsiębiorstw prowadzących działalność w sposób zrównoważony (European Commission, 2023). Zmiana ta nabiera szczególnego znaczenia w świetle rosnącej roli inwestycji odpowiedzialnych społecznie (SRI – Socially Responsible Investing) oraz nasilającej się presji ze strony inwestorów, konsumentów i opinii publicznej.
Podstawy prawne raportowania ESRS
Dyrektywa 2022/2464 (CSRD)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r., znana również jako Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), stanowi kluczowy element systemu prawnego Unii Europejskiej w zakresie zrównoważonego rozwoju. Dyrektywa ta wprowadza obowiązek raportowania danych niefinansowych w sposób znacznie bardziej szczegółowy i ustandaryzowany niż wcześniejsze regulacje, takie jak Dyrektywa 2014/95/UE dotycząca ujawniania informacji niefinansowych (NFRD).
CSRD obejmuje szeroką grupę podmiotów, w tym:
- wszystkie duże przedsiębiorstwa, niezależnie od tego, czy są notowane na giełdzie,
- małe i średnie jednostki dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym,
- spółki wchodzące w skład grup kapitałowych jednostek dominujących z siedzibą w państwach trzecich, o ile spełniają określone kryteria.
Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2023/2772
Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2023/2772 z dnia 31 lipca 2023 r. uzupełnia dyrektywę CSRD, określając szczegółowe Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS). Są one bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich i obejmują zestaw wymagań raportowych w podziale na trzy główne obszary:
- E (Environmental) – środowisko,
- S (Social) – społeczeństwo,
- G (Governance) – ład korporacyjny.
Stosowanie Dyrektywy CSRD w Polsce
Wdrożenie Dyrektywy CSRD w Polsce odbywa się poprzez projekt ustawy zmieniającej ustawę o rachunkowości oraz inne akty prawne regulujące działalność biegłych rewidentów i firm audytorskich. Zgodnie z zaplanowanym harmonogramem, obowiązek raportowania w oparciu o wymogi ESRS będzie dotyczył jednostek, których rok obrotowy rozpoczął się 1 stycznia 2024 r. lub później. Dotyczy to również zakładów mleczarskich.
Szacuje się, że w Polsce regulacje obejmą ok. 4600 przedsiębiorstw, w tym instytucje finansowe, jednostki dominujące oraz spółki z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) notowane na rynku regulowanym (Warsaw Enterprise Institute, 2023). Ponadto znacząca liczba firm nieobjętych bezpośrednio dyrektywą będzie musiała dostosować swoje systemy raportowania, aby sprostać wymaganiom kontrahentów w ramach łańcucha wartości. W kontekście raportowania ESG, łańcuch wartości obejmuje nie tylko działalność własną przedsiębiorstwa, ale też działania dostawców i partnerów, aby ocenić wpływ całego procesu produkcyjnego na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny.
Zakłady mleczarskie, aby sprostać wymaganiom raportowania niefinansowego, powinny opracować kompleksowe raporty obejmujące aspekty środowiskowe, społeczne i dotyczące zarządzania, stosować odpowiednie standardy, dbać o rzetelność i transparentność przekazywanych informacji oraz dostosować działania do obowiązujących regulacji prawnych i najlepszych praktyk branżowych.
Ze względu na specyfikę działań sektor mleczarski powinien podkreślać działania:
- w obszarze ochrony środowiska, takie jak zrównoważone gospodarowanie wodą i energią, ograniczanie odpadów i emisji;
- na rzecz dobrostanu zwierząt, jakości produktów i bezpieczeństwa żywności;
- dotyczące wspieranie lokalnych społeczności i etyczne praktyki w łańcuchu dostaw.
Charakterystyka 12 standardów ESRS
Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) stanowią zestaw wymogów raportowania w obszarze środowiskowym (E), społecznym (S) i ładu korporacyjnego (G). W tabeli 1 przedstawiono szczegółową charakterystykę każdego standardu.
Tabela 1. Szczegółowa charakterystyka standardów ESRS
Znaczenie i integracja standardów
Standardy ESRS tworzą spójny system, który pozwala przedsiębiorstwom:
- kompleksowo oceniać i raportować wpływ swojej działalności na środowisko i społeczeństwo,
- weryfikować zgodność z polityką ESG i celami klimatycznymi,
- zapewniać inwestorom i interesariuszom wiarygodne, porównywalne dane,
- zwiększać transparentność i zaufanie do organizacji na rynku kapitałowym.
Wpływ regulacji na przedsiębiorstwa
Wdrożenie standardów ESRS i obowiązków wynikających z Dyrektywy 2022/2464 wiąże się z szeregiem wyzwań organizacyjnych, finansowych i technologicznych dla przedsiębiorstw. Dotyczy to zarówno jednostek bezpośrednio objętych obowiązkiem raportowania, jak i podmiotów pośrednio włączonych w łańcuch wartości.
Koszty wdrożenia
Główne kategorie kosztów obejmują:
- koszty przygotowania systemów gromadzenia danych – obejmują implementację nowych procedur, aktualizację systemów ERP (Enterprise Resource Planning – Systemy Planowania Zasobów Przedsiębiorstwa) oraz narzędzi IT do raportowania ESG,
- koszty zasobów ludzkich – zatrudnienie nowych pracowników lub przeszkolenie istniejącego zespołu w zakresie raportowania zrównoważonego rozwoju,
- koszty doradztwa zewnętrznego – korzystanie z usług ekspertów lub firm konsultingowych w celu pozyskania i weryfikacji wymaganych informacji,
- koszty weryfikacji – obowiązek audytu sprawozdawczości ESG przez biegłych rewidentów.
Pomimo wysokich kosztów początkowych, przedsiębiorstwa mogą uzyskać przewagę konkurencyjną dzięki większej wiarygodności w oczach inwestorów i klientów, a także lepszej zgodności z wymaganiami rynku kapitałowego.
Proces wdrożenia ESRS obejmuje również zmiany organizacyjne, które dotyczą:
- ewaluacji ryzyka ESG w całej organizacji i w łańcuchu dostaw,
- opracowania strategii minimalizacji wpływu na środowisko oraz polityk społecznych i korporacyjnych,
- integracji raportowania ESG z raportowaniem finansowym, co zwiększa przejrzystość, ale wymaga zaawansowanych systemów informatycznych.
Wdrażanie dyrektywy w Polsce
Zakres podmiotowy
Dyrektywa 2022/2464 obejmuje w Polsce:
- duże jednostki – ok. 3460, w tym 83 instytucje finansowe,
- jednostki będące jednostką dominującą dużej grupy kapitałowej – ok. 960, w tym 18 instytucji finansowych,
- małe i średnie jednostki dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym – ok. 112, w tym 35 instytucji finansowych,
- jednostki zależne dużych podmiotów z państw trzecich – kilkadziesiąt, w tym 15 instytucji finansowych.
Wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)
Wiele MŚP, choć nieobjętych bezpośrednio dyrektywą, będzie zobligowanych do zbierania danych ESG na potrzeby kontrahentów. Szacuje się, że koszty pośrednie dla tych podmiotów mogą znacząco przewyższać koszty jednostek bezpośrednio raportujących.
Perspektywa strategiczna
Długofalowe wdrożenie ESRS i CSRD w Polsce:
- zwiększy transparentność rynku,
- ułatwi porównywalność danych ESG między podmiotami,
- umożliwi efektywniejsze finansowanie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju, wspierając cele neutralności klimatycznej UE do 2050 r.
Podsumowanie
Raportowanie zgodnie ze standardami ESRS oraz wdrażanie dyrektywy 2022/2464 w Polsce stanowi kluczowy element transformacji przedsiębiorstw w kierunku zrównoważonego rozwoju. Standardy ESRS umożliwiają kompleksową ocenę wpływu działalności gospodarczej na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny, zwiększając wiarygodność i przejrzystość informacji udostępnianych inwestorom i interesariuszom.
Mimo, że wdrożenie standardów wiąże się z istotnymi kosztami i wyzwaniami organizacyjnymi, długoterminowe korzyści obejmują:
- lepsze zarządzanie ryzykiem ESG w całej organizacji,
- wzmocnienie wizerunku odpowiedzialnego przedsiębiorstwa,
- ułatwienie dostępu do kapitału poprzez spełnienie rosnących wymogów inwestorów instytucjonalnych,
- poprawę jakości danych raportowanych w skali krajowej i europejskiej.
Wdrażanie ESRS nie jest jedynie formalnym obowiązkiem prawnym, lecz także strategiczną szansą dla przedsiębiorstw na wzmocnienie pozycji rynkowej, lepsze zarządzanie ryzykiem i zrównoważony rozwój w skali krajowej i międzynarodowej.
dr hab. inż. Jarosław Kowalik, prof. UWM,
Wydział Nauki o Żywności
Katedra Mleczarstwa i Zarządzania Jakością
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
dr inż. Maria Baranowska
Wydział Nauki o Żywności
Katedra Mleczarstwa i Zarządzania Jakością
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Literatura
1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju.
2. Rozporządzenie Delegowane Komisji (UE) 2023/2772 z dnia 31 lipca 2023 r. ustanawiające Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS).
3. Warsaw Enterprise Institute. (2023). Raport: Koszty wdrożenia dyrektywy CSRD w Polsce. Warszawa: WEI.
4. European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG). (2023). European Sustainability Reporting Standards (ESRS).
5. European Commission. (2023). Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD.
6. European Commission. (2021). European Green Deal.
