Rolnictwo regeneratywne odpowiedzią na suszę. Jak natura i technologia wspierają gospodarstwa przyszłości?
• Przyszłość rolnictwa będzie opierać się na dwóch filarach: regeneracji i technologii – coraz większe znaczenie zyskają praktyki radzenia sobie z suszą, odbudowujące zdrowie gleb, bioróżnorodność oraz rozwiązania oparte na danych i sztucznej inteligencji.
• Rolnictwo precyzyjne AI wykorzystuje czujniki wilgotności i automatyczne systemy nawadniania do dostarczania każdej roślinie optymalnej ilości wody, analizatory glebowe do określania potrzeb nawożenia oraz technologie teledetekcyjne z użyciem dronów do monitorowania zagrożeń chorobami i organizmami niepożądanymi.
• W przyszłości rolnictwo ma być bardziej odporne na zmiany klimatu i kryzysy gospodarcze – pomogą w tym krótsze łańcuchy dostaw, lepsze zarządzanie wodą oraz produkcja dostosowana do lokalnych potrzeb i oczekiwań konsumentów.
Rolnictwo jutra będzie zielone i cyfrowe
Pogłębiające się i przyspieszające skutki zmiany klimatu, konieczność ochrony różnorodności biologicznej, rosnąca powierzchnia zdegradowanych gleb, wzrost wielkości populacji ludzkiej, pogłębiający się chaos na rynkach międzynarodowych i wojny celne to tylko wybrane wyzwania, przed którymi stoi współczesne rolnictwo. Nie ma wątpliwości, że aby im sprostać, będzie się ono musiało zmienić. Choć każda prognoza przyszłości niesie za sobą ryzyko, z dużym prawdopodobieństwem można wskazać dwa główne kierunki zmian w systemach produkcji rolnej.
Kierunek 1: rolnictwo regeneratywne i ekologiczne
Reakcją na pogłębiające się kryzysy ekologiczny i klimatyczny, a także sposobem produkcji żywności o najwyższej jakości, będzie wzrost znaczenia praktyk wspierających ochronę środowiska, klimatu i przyrody. Na terenach cennych przyrodniczo rozwijać się będzie rolnictwo ekologiczne jako metoda najbardziej zrównoważona. Ponieważ jednak jego rozwój nie wszędzie będzie możliwy – zarówno z powodów środowiskowych, jak i społecznych – na znaczeniu zyskają praktyki regeneratywne, które są łatwiejsze do wdrożenia.
Przy czym rolnictwo regeneratywne traktowane będzie jako system praktyk rolniczych (a nie wdrażanie pojedynczych, oderwanych od siebie działań) będących częścią zrównoważonego zarządzania gospodarstwem rolnym. Jego celem jest odbudowa i poprawa zdrowia gleby, zwiększenie różnorodności biologicznej, optymalizacja gospodarowania zasobami wodnymi, ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i poprawa dobrostanu zwierząt przy jednoczesnym dążeniu do zapewnienia trwałej opłacalności produkcji rolnej.
Rolnictwo regeneratywne jako element walki z suszą i powodziami
Rolnictwo regeneratywne w większym stopniu niż dotychczas będzie uwzględniane w planowaniu przestrzennym, między innymi w zakresie swojej roli we wspieraniu retencji krajobrazowej i przeciwdziałaniu suszy. Dotyczy to takich działań jak odtwarzanie terenów podmokłych, stawów czy zadrzewień śródpolnych.
Równie istotna będzie jego funkcja w ochronie przed powodzią, m.in. poprzez tworzenie suchych polderów czy zatrzymywanie nadmiaru wody na łąkach. Działania te będą miały kluczowe znaczenie zarówno dla ograniczania skutków zmiany klimatu, jak i adaptacji do już zachodzących zmian.
Kierunek 2: rozwój rolnictwa 4.0
Drugim głównym, regeneratywnym kierunkiem będzie rozwój rolnictwa 4.0 opartego na technologiach informatycznych, sztucznej inteligencji oraz zarządzaniu danymi. Już dziś nowe technologie wspierają precyzyjną produkcję rolną. Czujniki wilgotności analizują zapotrzebowanie na podlewanie, a automatyczne systemy nawadniania dostarczają indywidualnym roślinom niezbędną ilość wody. Analizatory glebowe określają potrzeby w zakresie nawożenia, natomiast metody teledetekcji wykorzystujące drony pozwalają ocenić potrzeby związane z ochroną upraw przed chorobami i organizmami niepożądanymi. Precyzyjne nawożenie wspierają dziś systemy kropelkowe oraz technologie GPS umożliwiające stosowanie nawozów – podobnie jak środków ochrony roślin – wyłącznie tam, gdzie są one rzeczywiście potrzebne.
Sztuczna inteligencja na polu i w gospodarstwie
Rozwijane są również technologie związane z autonomicznymi maszynami rolniczymi wspierającymi pielęgnację roślin oraz zbiór owoców i warzyw. W kolejnych latach metody te będą dalej doskonalone, tak aby rolnictwo stawało się coraz bardziej precyzyjne i efektywne. Docelowo każda roślina, ale także każde zwierzę gospodarskie, będzie mogło otrzymywać optymalną ilość wody, nawozów czy paszy.
Systemy monitorowania populacji organizmów niepożądanych i chorób wspierane przez AI pozwolą określać optymalne terminy wykonywania oprysków i podawania leków. Zwiększy to skuteczność zabiegów oraz umożliwi ograniczenie ilości wykorzystywanych substancji czynnych. Przykładem zastosowania nowoczesnych technologii w praktyce jest projekt DAN-Agri wspierany przez Danone, w ramach którego polskie gospodarstwa mleczne korzystają z rozwiązań umożliwiających inteligentne zarządzanie stadem. Dzięki analizie danych dotyczących zdrowia, dobrostanu i produktywności zwierząt hodowcy mogą szybciej reagować na potencjalne zagrożenia oraz podejmować bardziej precyzyjne decyzje dotyczące prowadzenia gospodarstwa.
Krótsze łańcuchy dostaw i większa odporność systemu żywnościowego
Systemy AI pozwolą rolnikom również lepiej komunikować się z klientami i dostosowywać produkcję do indywidualnych potrzeb odbiorców. Może to umożliwić omijanie części pośredników, a tym samym zwiększać rentowność gospodarstw. Wspierać będzie to również skracanie łańcuchów dostaw, co może odegrać kluczową rolę jako jedna z metod zwiększania odporności produkcji żywności na skutki zmian klimatu oraz zaburzenia w handlu międzynarodowym.
Co jest potrzebne, aby ta transformacja się udała?
Aby transformacja w tych kierunkach była możliwa i efektywna, niezbędne są dwa elementy. Po pierwsze, realne wsparcie władz publicznych i stworzenie długoterminowej polityki rolnej preferującej te kierunki rozwoju. Istotnym krokiem w tym kierunku było wypracowanie w ramach Paktu dla Rolnictwa pierwszej w Polsce, wielosektorowej definicji rolnictwa regeneratywnego. Wspólne stanowisko rolników, przedstawicieli administracji, nauki, organizacji branżowych i ekologicznych oraz biznesu stworzyło fundament do dalszego rozwoju rozwiązań wspierających rolnictwo regeneratywne oraz budowy spójnych, długofalowych ram polityki rolnej w tym obszarze.
Po drugie, większe zaangażowanie nauki w rozwój nowoczesnych praktyk rolnych oraz rozwiązań wspierających transformację sektora. Tylko połączenie wiedzy naukowej, innowacji technologicznych i odpowiednich polityk publicznych pozwoli skutecznie przygotować rolnictwo na wyzwania przyszłości.
O think tanku Żywność dla Przyszłości
Żywność dla Przyszłości to pionierska platforma badawczo-ekspercka, która łączy tematy zdrowia i odpowiedniego żywienia z troską o środowisko i bezpieczeństwo żywnościowe. Wśród założycieli think tanku, są: dr. hab. inż. Zbigniewa Karaczun, prof. dr hab. Ewelina Hallmann oraz Monika Borycka. Konsultantką merytoryczną jest dr Katarzyna Wolnicka. Eksperci prowadzą interdyscyplinarne badania w obszarze przyszłości żywienia oraz jego wpływu na zdrowie Polaków i środowisko naturalne.
Inicjatorem powołania think tanku jest grupa spółek DANONE, która dostarcza wiedzę w zakresie żywieniowych zachowań konsumenckich. Zaangażowanie w rozwój tej inicjatywy to kolejny etap realizacji przez spółki DANONE podwójnego zobowiązania na rzecz zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego, w tym pozytywnego wpływu na zdrowie ludzi i kondycję planety, a także strategii One Planet. One Health, w ramach której firma zachęca konsumentów do podejmowania właściwych wyborów żywieniowych – dobrych zarówno dla zdrowia, jak i środowiska.
