Czy starczy na podwyżki ?
Rosną ceny mleka w proszku, serwatki i serów dojrzewających, a mleko przerzutowe w części Polski kosztuje już 2,10–2,13 zł za litr. Zdaniem Jarosława Malczewskiego poprawa koniunktury może umożliwić niektórym spółdzielniom wypłatę premii świątecznych dla rolników. Rozstrzygnięcia należy spodziewać się na przełomie listopada i grudnia. Z ekspertem rynku mleka rozmawiał Krzysztof Wróblewski.
Silniejszy popyt na produkty mleczarskie może utrzymywać się do około 10 grudnia. Jarosław Malczewski wskazuje, że sprzyja mu wyjątkowy zbieg terminów Chińskiego Nowego Roku i Ramadanu. Towary przeznaczone na te rynki powinny zostać załadowane na statki najpóźniej w pierwszej połowie grudnia.
Po świętach może rozpocząć się jednak okres większej niepewności. Sytuacja prawdopodobnie wyjaśni się dopiero pod koniec stycznia lub na początku lutego.
W Europie lokalnie zaczyna brakować mleka
Na poprawę sytuacji wpływają także zmiany w europejskiej produkcji mleka. We Francji po dziewięciu miesiącach roku produkcja była o około 2 proc. niższa niż rok wcześniej, chociaż pierwsze półrocze przyniosło jeszcze wzrost sięgający niemal 6 proc.
Spadki notowane są również we Włoszech i Holandii. Odmienna sytuacja występuje w Niemczech, gdzie skup pozostaje o około 5–6 proc. wyższy niż przed rokiem.
– Na rynku unijnym surowca zaczyna lokalnie brakować. Wspiera to zarówno rynek wspólnotowy, jak i polski rynek krajowy – wyjaśnia Jarosław Malczewski.
Odtłuszczone mleko w proszku przekroczyło 16 zł
Najsłabszym elementem rynku pozostaje masło, którego cena utrzymuje się w okolicach 18 zł za kilogram. Nie obserwuje się jednak dalszych spadków, a magazyny mają być coraz bardziej opróżnione. Może to oznaczać, że bieżąca produkcja będzie sprawniej znajdowała nabywców.
Wyraźnie poprawiła się sytuacja produktów białkowych. Odtłuszczone mleko w proszku przekroczyło 16 zł za kilogram, natomiast pełne mleko w proszku kosztuje już od 19 do 20 zł.
Cena goudy wzrosła o około 50 groszy do złotówki i osiągnęła poziom bliski 16 zł za kilogram. Serwatka w proszku jest wyceniana przeciętnie na około 8,80 zł.
– Wciąż mamy kontynuację trendu wzrostowego produktów białkowych. W przypadku tłuszczu najważniejsze jest to, że cena masła już nie spada – ocenia ekspert.
Mleko przerzutowe po 2,10–2,13 zł
Poprawa widoczna jest również na rynku półproduktów i surowców przerzutowych. Mleko o zawartości 4 proc. tłuszczu kosztuje w niektórych regionach Polski od 2,10 do 2,13 zł za litr. Cena mleka chudego mieści się natomiast w przedziale 1,45–1,50 zł.
Wzrost cen sera nie oznacza jednak natychmiastowej poprawy płynności mleczarni. Sery dojrzewające muszą przez dłuższy czas pozostawać w magazynach, przez co zamrażają kapitał. Masło można przechowywać i sprzedawać znacznie szybciej.
Czy rolnicy otrzymają premie świąteczne?
Jarosław Malczewski przewiduje, że decyzje dotyczące ewentualnych premii zostaną podjęte na przełomie listopada i grudnia.
– Jeżeli wzrost cen się utrzyma, niektóre spółdzielnie mleczarskie z całą pewnością będą zdolne do wypłaty takich premii. Trudno jednak dziś powiedzieć, czy będą mogły sobie na to pozwolić wszystkie zakłady – zaznacza.
Przy ocenie sytuacji należy uwzględnić nie tylko obecną poprawę, ale także straty z wcześniejszych miesięcy. Mleczarnie zmagały się wówczas z bardzo tanim masłem i dużymi zapasami serów, które zalegały w magazynach.
Niemiecka gouda konkuruje ceną
Zagrożeniem dla polskich producentów pozostaje import tańszych serów. Gouda sprowadzana z Niemiec kosztuje około 14–15 zł za kilogram, czyli mniej niż polski odpowiednik.
Różnica cenowa jest szczególnie atrakcyjna dla dużych sieci handlowych. Na polski rynek trafiają już gotowe sery kawałkowane i plastrowane. Presja importowa może nasilić się na przełomie roku, kiedy po świątecznych zakupach konsumenci będą zwracać jeszcze większą uwagę na cenę.
Słabsza siła nabywcza powoduje, że klienci częściej wybierają tańsze artykuły, natomiast sprzedaż produktów premium spada. W tej sytuacji niemiecki ser może zyskiwać przewagę nad polskim również wśród krajowych konsumentów.
Od 8,5 do 13,8 mld kilogramów mleka dla przemysłu
W rozmowie przypomniano również historię polskiego rynku mleka. W 1989 roku krajowy skup wyniósł około 12,9 mld kilogramów. Późniejsze przemiany gospodarcze i reforma Balcerowicza doprowadziły do zmniejszenia pogłowia krów i spadku produkcji.
Dodatkowym problemem był niekorzystny okres referencyjny 2001–2002, w którym Polskę dotknęła susza. Niska produkcja stała się podstawą ustalenia kwot mlecznych.
W kwietniu 2004 roku Polska rozpoczęła kwotowanie z limitem wynoszącym około 8 mld kilogramów. Po uwzględnieniu rezerwy kwota hurtowa, regulująca dostawy do mleczarni, wzrosła do około 8,5 mld kilogramów.
Obecnie dostawy do przemysłu wynoszą około 13,8 mld kilogramów, a łączna produkcja zbliża się do 15 mld kilogramów. Oznacza to wzrost o ponad 60 proc. względem momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej.
Produkcja rośnie, ale dostawców ubywa
W 2004 roku mleko do zakładów dostarczało około 311 tys. producentów. Obecnie ich liczba wynosi około 70 tys., a według szacunku uwzględniającego tempo rezygnacji z produkcji w 2026 roku może to być już około 66 tys.
Każdego roku z rynku wypada od 3 do 5 proc. dostawców. Coraz większa ilość mleka powstaje więc w coraz mniejszej liczbie gospodarstw.
Historia systemu kwotowego pokazuje również, jak duże znaczenie miał wybór okresu referencyjnego. Włochy, które w roku bazowym także zmagały się z suszą, przez wiele lat przekraczały przyznany limit, a tamtejsi producenci płacili kary za nadprodukcję.
Polexit oznaczałby katastrofę dla mleczarstwa
Ponad 30 proc. produkowanego w Polsce mleka musi zostać wyeksportowane w postaci surowca lub przetworów. Około 75 proc. tego eksportu trafia na terytorium Unii Europejskiej.
Jarosław Malczewski podkreśla, że utrata wspólnego rynku pozostawiłaby polskie mleczarstwo z ogromną nadwyżką produktów. Szczególnie trudne byłoby znalezienie nowych odbiorców dla świeżych artykułów, takich jak twarogi, których krótki termin przydatności ogranicza możliwość transportu na dalekie rynki.
– Doprowadziłoby to do katastrofy, zdemolowania rynku wewnętrznego i utopienia się w przysłowiowym mleku – ocenia ekspert.
Przed podjęciem debaty o wyjściu Polski z Unii potrzebna jest więc szczegółowa analiza dwóch scenariuszy: pozostania we wspólnocie oraz jej opuszczenia.
Warunki członkostwa trzeba zmienić
Krytyka Polexitu nie oznacza bezwarunkowej akceptacji obecnej polityki unijnej. Zdaniem rozmówców Polska powinna aktywnie zabiegać o zmianę regulacji, które osłabiają konkurencyjność rolnictwa i przetwórstwa.
Problemem są m.in. koszty energii. Według Jarosława Malczewskiego system ETS1 odpowiada za ponad 40 proc. rachunku za energię elektryczną. Polski przemysł mleczarski nie otrzymuje jednocześnie wsparcia na poziomie porównywalnym z pomocą dostępną dla energochłonnych przedsiębiorstw w Niemczech.
Tańsza energia w niemieckich zakładach może sprawić, że przetwarzanie mleka będzie tam bardziej opłacalne niż w Polsce. Osłabiona pozycja krajowych mleczarni przekłada się natomiast na ich ograniczone możliwości podnoszenia cen skupu.
Rolnictwo potrzebuje porozumienia ponad podziałami
Jarosław Malczewski uważa, że interes rolników, konsumentów i krajowego przemysłu powinien zostać wyłączony z bieżącego sporu politycznego.
Nawet mocno skonfliktowane ugrupowania mogą znaleźć wspólny język w sprawach dotyczących bezpieczeństwa żywnościowego, konkurencyjności produkcji i ochrony krajowego rynku. Bez takich działań Europie grozi dalsza likwidacja gospodarstw oraz deindustrializacja prowadząca do wzrostu bezrobocia.
Dodatkowym zagrożeniem pozostaje konkurencja ze strony Ukrainy, Rosji i Białorusi. Zdaniem eksperta wyjście Polski z Unii osłabiłoby mechanizmy chroniące krajowy rynek i jeszcze bardziej zwiększyło przewagę rolnictwa ze Wschodu.
Rozmowę z Jarosławem Malczewskim, prezesem Polskiej Grupy Mleczarskiej i analitykiem rynku żywności, przeprowadził Krzysztof Wróblewski dla portalu Polska Rolna.
