Rolnicy nie chcą kolejnych sztywnych regulacji
Przyszłość europejskiego rolnictwa nie powinna być budowana na kolejnych szczegółowych nakazach i jednolitych rozwiązaniach narzucanych wszystkim gospodarstwom. Nowa Wspólna Polityka Rolna (WPR) na lata 2028–2034 powinna przede wszystkim zapewniać rolnikom większą swobodę działania, a państwom członkowskim możliwość dostosowania instrumentów wsparcia do krajowych i lokalnych uwarunkowań. To jeden z najważniejszych postulatów Polski w trwających negocjacjach nad kształtem przyszłej polityki rolnej. Potrzebę zmian podkreślają również europejskie organizacje rolnicze, które ostrzegają przed nadmierną centralizacją, niepewnością finansową i kolejnymi obciążeniami regulacyjnymi.
Więcej swobody zamiast narzucania sposobu prowadzenia gospodarstw
Podczas posiedzenia Rady UE w Luksemburgu, które odbyło się 26–27 października 2026 r., ministrowie rolnictwa państw członkowskich osiągnęli częściowe porozumienie dotyczące zasad realizacji Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2028–2034. To ważny etap negocjacji, który otwiera drogę do dalszych rozmów z Parlamentem Europejskim przy udziale Komisji Europejskiej.
Polska konsekwentnie zabiega o to, aby przyszła WPR dawała państwom członkowskim większą elastyczność w projektowaniu instrumentów wsparcia, a rolnikom – więcej możliwości samodzielnego decydowania o sposobie prowadzenia gospodarstw. Chodzi przede wszystkim o odejście od szczegółowego narzucania rozwiązań produkcyjnych na rzecz określania ogólnych celów i ram, w których rolnicy mogliby wybierać działania najlepiej odpowiadające ich potrzebom. – Rolnicy powinni mieć możliwość samodzielnego proponowania rozwiązań dostosowanych do specyfiki ich gospodarstw. Naszym zdaniem państwa członkowskie powinny określać ogólne cele i ramy wsparcia, bez narzucania szczegółowych systemów produkcji. W zależności od lokalnych uwarunkowań, wyzwań środowiskowo-klimatycznych i potencjału samych rolników, potrzeby transformacji mogą być różne – zaznaczył minister Stefan Krajewski.
To istotny postulat, ponieważ europejskie rolnictwo jest bardzo zróżnicowane. Inne wyzwania stoją przed dużymi gospodarstwami towarowymi, inne przed mniejszymi, wyspecjalizowanymi czy pracochłonnymi gospodarstwami. Różnią się również warunki klimatyczne, glebowe i ekonomiczne poszczególnych regionów. Jednolity model działania nie może więc w równym stopniu odpowiadać wszystkim. Dlatego przyszła WPR powinna pozostawiać więcej miejsca na decyzje podejmowane na poziomie krajowym i bezpośrednio w gospodarstwach. Rolnik powinien mieć możliwość wyboru rozwiązań, które pozwalają mu realizować cele środowiskowe i klimatyczne, a jednocześnie zachować opłacalność produkcji i konkurencyjność.
Mniej biurokracji, prostsze instrumenty i realne możliwości modernizacji
Większa elastyczność musi iść w parze z uproszczeniem przepisów. Polska postuluje dalsze upraszczanie instrumentów środowiskowych, zwiększenie możliwości ukierunkowania wsparcia obszarowego oraz ograniczenie obciążeń administracyjnych związanych z wdrażaniem WPR. Szczególne zastrzeżenia dotyczą stosowania zasady DNSH, czyli zasady „nie czyń poważnych szkód”, do instrumentów przyszłej polityki rolnej, zwłaszcza tych związanych z inwestycjami.
Minister Stefan Krajewski zwracał uwagę, że zbyt restrykcyjne podejście mogłoby ograniczyć możliwość finansowania między innymi zakupu maszyn i urządzeń rolniczych zasilanych paliwami kopalnymi. – W naszej ocenie takie ograniczenia mogłyby utrudnić modernizację gospodarstw, zwiększyć koszty produkcji, a w rezultacie osłabić konkurencyjność polskiego i europejskiego rolnictwa. Dlatego apeluję o uwzględnienie specyfiki produkcji rolnej przy opracowywaniu zasad stosowania DNSH. Rolnictwo to nasze bezpieczeństwo żywnościowe – powiedział minister.
Sprawa ma znaczenie nie tylko dla bieżących inwestycji, ale również dla długofalowej zdolności europejskiego rolnictwa do konkurowania na światowym rynku. Regulacje środowiskowe powinny uwzględniać realne możliwości technologiczne i ekonomiczne gospodarstw. Nie mogą prowadzić do sytuacji, w której osiąganie celów klimatycznych odbywa się kosztem zdolności produkcyjnych i bezpieczeństwa żywnościowego.
WPR musi odpowiadać na potrzeby różnych gospodarstw
Polska zabiega również o utrzymanie możliwości stosowania przejściowego wsparcia krajowego. Jest ono szczególnie istotne dla mniejszych, wyspecjalizowanych i pracochłonnych sektorów produkcji rolnej.
– Takie rozwiązanie mogłoby zachęcić do wspólnego działania, wzmocnić pozycję gospodarstw na rynku i poprawić ich konkurencyjność. Jesteśmy również za utrzymaniem możliwości przejściowego wsparcia krajowego – istotnego zwłaszcza dla mniejszych, wyspecjalizowanych i pracochłonnych sektorów produkcji rolnej – powiedział minister Stefan Krajewski. Dzięki działaniom polskiej delegacji udało się wywalczyć przedłużenie możliwości udzielania takiego wsparcia. Jeżeli rozwiązanie zostanie utrzymane po negocjacjach z Parlamentem Europejskim, Polska będzie mogła kontynuować między innymi dopłaty do tytoniu.
Polska postuluje także większe wsparcie dochodowe dla rolników współpracujących w ramach grup i organizacji producentów oraz spółdzielni rolniczych. Współpraca może poprawiać pozycję negocjacyjną gospodarstw, ułatwiać sprzedaż produktów i zwiększać ich konkurencyjność. Ważne jednak, aby instrumenty wspierające takie działania były dostępne i dostosowane do rzeczywistych potrzeb producentów.
Copa i Cogeca ostrzegają: bez stabilnego finansowania trudno mówić o bezpieczeństwie rolników
Potrzeba zmian w przyszłej WPR nie dotyczy wyłącznie większej swobody w kształtowaniu instrumentów wsparcia. Równie ważne są przewidywalność i odpowiedni budżet. Copa i Cogeca, europejskie organizacje reprezentujące rolników i spółdzielnie rolnicze, dostrzegają postęp w rozwiązaniu niektórych kwestii technicznych, ale zwracają uwagę, że kluczowe problemy nadal pozostają nierozstrzygnięte. Chodzi przede wszystkim o finansowanie, wspólny charakter WPR i sposób jej wdrażania. Organizacje krytycznie oceniają decyzję Komisji Europejskiej o włączeniu WPR do szerszych ram finansowych UE. Ich zdaniem może to osłabić widoczność i przewidywalność polityki rolnej. Dodatkowo obecny scenariusz budżetowy zakłada cięcia przekraczające 20 proc. w większości państw członkowskich.
W komunikacie Copa i Cogeca obrazowo opisują sytuację. – W każdym innym miejscu niż Bruksela taka sytuacja zostałaby uznana za całkowicie absurdalną, ponieważ wyraźnie stawiamy wóz przed koniem – czytamy w komunikacie organizacji.
Zdaniem organizacji trudno odpowiedzialnie projektować przyszłość europejskiego rolnictwa bez wcześniejszego zapewnienia jasnych zasad finansowania. Rolnicy potrzebują stabilnych warunków, aby planować inwestycje, modernizować gospodarstwa i podejmować długoterminowe decyzje. Niepewność budżetowa połączona z kolejnymi zmianami regulacyjnymi może dodatkowo zwiększać ryzyko prowadzenia działalności rolniczej.
Copa i Cogeca oczekują, że Parlament Europejski wykorzysta swoje stanowisko do skorygowania niedociągnięć propozycji Komisji Europejskiej. Ich zdaniem negocjacje trójstronne powinny przynieść istotne zmiany, a nie jedynie kosmetyczne poprawki.
Pierwsze zmiany, ale negocjacje jeszcze się nie zakończyły
Polska wskazuje, że część jej postulatów została już uwzględniona w pracach nad przyszłą WPR. Jednym z ważniejszych osiągnięć jest przeniesienie przepisów sektorowych dotyczących WPR z ogólnego rozporządzenia o Funduszu PPKR do odrębnego projektu rozporządzenia poświęconego polityce rolnej.
Według Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozwiązanie to wzmacnia odrębność Wspólnej Polityki Rolnej i daje państwom członkowskim większą elastyczność w projektowaniu instrumentów wsparcia. – Od momentu rozpoczęcia prac nad przyszłą WPR konsekwentnie zabiegamy o działania korzystne dla polskich rolników. Nasze postulaty przynoszą konkretne rezultaty. Udało nam się wypracować zmiany, które wzmacniają odrębność WPR, zwiększają elastyczność jej wdrażania i dają nam większą swobodę w wyborze instrumentów wsparcia. Przed nami kolejne negocjacje, podczas których będziemy dalej zabiegać o uproszczenie przepisów i rozwiązania, które odpowiadają potrzebom polskiego rolnictwa – podkreśla minister Stefan Krajewski.
Jednocześnie nie można zapominać o bieżącym wsparciu gospodarstw. Rada Ministrów przyjęła projekt zmian w Planie Strategicznym WPR na lata 2023–2027, zakładający zwiększenie budżetu na płatności bezpośrednie w 2027 r. o 396 mln euro. Dzięki temu rolnicy będą mogli korzystać z takiej samej puli środków jak w 2026 r. – Zwiększamy budżet na płatności bezpośrednie w 2027 r. o 396 mln euro. To ważna decyzja dla rolników, ponieważ pozwoli uniknąć ograniczenia środków na wsparcie gospodarstw. Chcemy zapewnić stabilne warunki prowadzenia działalności rolniczej i utrzymać dotychczasowy poziom finansowania – podkreśla minister Stefan Krajewski.
Budżet na płatności bezpośrednie w 2027 r. wyniesie około 3,582 mld euro. Projekt obejmuje ponadto zmiany dotyczące 15 działań i elementów Planu Strategicznego WPR 2023–2027. Mają one uprościć zasady korzystania z pomocy, zwiększyć elastyczność wsparcia i doprecyzować warunki jego przyznawania. Przy ich przygotowaniu uwzględniono doświadczenia z dotychczasowej realizacji programu, wnioski z naborów oraz uwagi zgłaszane przez rolników.
Nowa WPR powinna dawać możliwości, a nie narzucać ograniczenia
Częściowe porozumienie osiągnięte przez ministrów rolnictwa UE to dopiero początek kolejnego etapu negocjacji. Przed państwami członkowskimi i instytucjami unijnymi pozostaje wiele trudnych kwestii, w tym ostateczny kształt instrumentów wsparcia, ich finansowanie i zakres swobody w ich wdrażaniu. Z perspektywy rolników najważniejsze jest jednak, aby przyszła polityka rolna nie stała się kolejnym systemem skomplikowanych wymagań, które ograniczają możliwości prowadzenia gospodarstw. WPR powinna wspierać rozwój, modernizację i konkurencyjność, a nie zmuszać wszystkich producentów do stosowania identycznych rozwiązań niezależnie od warunków, w jakich pracują. Potrzebna jest polityka oparta na zaufaniu do rolników, większej elastyczności państw członkowskich i prostszych zasadach. Cele środowiskowe i klimatyczne są ważne, ale ich realizacja powinna uwzględniać ekonomiczną rzeczywistość gospodarstw oraz zróżnicowanie europejskiego rolnictwa.
Ostateczny kształt WPR na lata 2028–2034 pokaże, czy Unia Europejska wyciągnęła wnioski z doświadczeń obecnej perspektywy. Rolnicy potrzebują nie tylko odpowiedniego poziomu finansowania, ale również większej wolności w podejmowaniu decyzji. To właśnie połączenie stabilnego wsparcia, prostych przepisów i elastyczności może stworzyć warunki do rozwoju silnego, konkurencyjnego i odpornego na kryzysy europejskiego rolnictwa.
