Technologia i cyfryzacja zmieniają mleczarstwo, ale generują nowe ryzyka
Nowoczesne technologie umożliwiają zwiększanie efektywności, poprawę kontroli jakości oraz lepsze wykorzystanie zasobów. W gospodarstwach mlecznych coraz większą rolę odgrywają zautomatyzowane systemy udojowe, czujniki monitorujące stan zdrowia i aktywność zwierząt oraz narzędzia wspierające zarządzanie stadem. Cyfryzacja pozwala gromadzić i analizować dane dotyczące produkcji mleka, żywienia zwierząt oraz funkcjonowania gospodarstwa. Wykorzystanie tych informacji ułatwia podejmowanie decyzji, ograniczanie strat i poprawę efektywności operacyjnej.
Podobne zmiany zachodzą w zakładach przetwórczych. Automatyzacja procesów, nowoczesne linie produkcyjne oraz systemy monitorowania parametrów technologicznych pomagają utrzymać powtarzalną jakość produktów i zwiększają kontrolę nad przebiegiem produkcji. Istotną rolę odgrywają również rozwiązania stosowane w logistyce. Transport w kontrolowanej temperaturze, zaawansowane opakowania i monitoring warunków przechowywania pomagają zachować jakość oraz bezpieczeństwo produktów mleczarskich na kolejnych etapach łańcucha dostaw.
Cyfryzacja kolejnych etapów produkcji i przetwórstwa mleka wiąże się jednak z nowym wyzwaniem – koniecznością zapewnienia cyberbezpieczeństwa. Temat ten był szeroko omawiany podczas ostatniej edycji Techmilku. Zbigniew Groszyk, wiceprezes zarządu SM Mlekpol, podkreślił, że cyberbezpieczeństwo w przedsiębiorstwach produkcyjnych, takich jak Spółdzielnia Mleczarska Mlekpol, jest obecnie jednym z kluczowych elementów zarządzania ryzykiem operacyjnym i zapewnienia ciągłości procesów przetwórczych oraz biznesowych. Zwrócił również uwagę, że nawet pojedynczy incydent może doprowadzić zarówno do przestoju produkcji, jak i utraty zaufania partnerów handlowych.
CERT Polska ostrzega przed cyberatakami
CERT Polska, działający w strukturach NASK zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego, poinformował o kampanii wymierzonej w osoby i firmy zajmujące się obsługą zamówień oraz reklamacji klientów, w tym przedsiębiorstwa z sektora biznesowego.
Schemat ataku jest prosty. Oszust wysyła wiadomość e-mail, w której informuje, że otrzymany produkt jest uszkodzony lub niezgodny z zamówieniem. W treści umieszcza link, który rzekomo prowadzi do zdjęć lub nagrań dokumentujących problem. Odbiorca może uznać, że musi otworzyć załączone materiały, aby rozpatrzyć reklamację.
CERT Polska ostrzega, że pobranie i uruchomienie pliku dostępnego pod wskazanym odnośnikiem może doprowadzić do zainfekowania urządzenia. W ramach kampanii rozpowszechniane jest złośliwe oprogramowanie z rodziny PureRAT, które umożliwia zdalne kontrolowanie zainfekowanego systemu. Skuteczny atak może pozwolić przestępcom na uzyskanie dostępu do urządzenia i przejęcie nad nim kontroli.
Cyberataki zagrożeniem dla łańcucha dostaw żywności
O tym, że zagrożenia związane z cyberbezpieczeństwem są realne, przekonały się ostatnio sieci supermarketów we Francji i Holandii. Cyberatak na największą holenderską sieć supermarketów Albert Heijn doprowadził do poważnych zakłóceń w funkcjonowaniu jej usług internetowych. Wstrzymano dostawy zakupów zamawianych online, a część centrów dystrybucyjnych przerwała pracę. W sklepach tej sieci pojawiły się puste półki.
Do cyberataku doszło również w kilkuset francuskich supermarketach, w tym w placówkach sieci Carrefour i Intermarché. Jak wynika z opisu tych zdarzeń, hakerzy przejęli kontrolę nad systemami chłodniczymi i zmienili ustawienia temperatury w lodówkach, co doprowadziło do psucia się żywności. Minister gospodarki Francji Roland Lescure przyznał w parlamencie, że cyberatak „dotyka sedna bezpieczeństwa żywnościowego” Francji. – Takich uderzeń w infrastrukturę krytyczną, związaną z produkcją, dystrybucją i sprzedażą żywności, będzie teraz więcej – uważa prof. Piotr Małka, ekspert ds. cyberbezpieczeństwa systemów przemysłowych.
Jak ocenił prof. Małka, incydenty we Francji i Holandii powinny być sygnałem ostrzegawczym dla wielu polskich firm. Podkreślił, że przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności koncentrowały się dotychczas przede wszystkim na doskonaleniu systemów informatycznych wspierających zarządzanie, takich jak systemy SAP.
Skalę zagrożeń pokazują również dane zawarte w raporcie ENISA Threat Landscape 2025. Aż 59,3 proc. aktywności związanej z zagrożeniami wobec sektora produkcyjnego stanowi cyberprzestępczość. Produkcja była drugim najczęściej wybieranym celem cyberprzestępców w Europie – dotyczyło jej 13,3 proc. incydentów przypisywanych cyberprzestępczości. Z kolei badanie Make UK z 2026 r. wskazuje, że 30 proc. producentów doświadczyło w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie cyberincydentu – bezpośrednio lub za pośrednictwem łańcucha dostaw. Zdarzenia te prowadziły między innymi do przestojów produkcyjnych i wzrostu kosztów operacyjnych.
Bezpieczeństwo cyfrowe elementem ciągłości produkcji
Współczesny zakład spożywczy to nie tylko hale produkcyjne i linie technologiczne, lecz także rozbudowana infrastruktura cyfrowa. Czujniki, sterowniki, systemy monitorowania i moduły komunikacyjne uczestniczą w kolejnych etapach procesu – od przygotowania i dozowania surowców, przez obróbkę i chłodzenie, aż po transport wewnętrzny i pakowanie.
Dane z urządzeń trafiają do systemów nadrzędnych, platform przemysłowego Internetu Rzeczy (IIoT) oraz środowisk chmurowych. Dzięki temu możliwe jest monitorowanie procesów i szybsze reagowanie na nieprawidłowości. Im więcej urządzeń i systemów komunikuje się ze sobą, tym większego znaczenia nabiera zapewnienie bezpieczeństwa tej wymiany danych. – Cyberbezpieczeństwo urządzeń przemysłowych trzeba dziś postrzegać jako element zarządzania ryzykiem całej organizacji. Jeżeli urządzenie jest częścią sieci i wymienia dane z innymi systemami, jego podatność może mieć wpływ zarówno na inne urządzenia, jak i na ciągłość procesu. Dlatego przy wyborze rozwiązań warto brać pod uwagę nie tylko ich funkcjonalność, ale również sposób, w jaki producent podchodzi do bezpieczeństwa produktu w całym jego cyklu życia – mówi Jakub Kawalec, inżynier projektu IIoT w ifm electronic.
W branży spożywczej zatrzymanie jednego etapu produkcji może zakłócić funkcjonowanie kolejnych procesów. Opóźnienie realizacji partii może oznaczać konieczność zmiany harmonogramu, problemy z wykorzystaniem przygotowanych surowców lub przesunięcie terminów dostaw. Źródłem zagrożenia nie musi być przy tym sam zakład. Na jego funkcjonowanie wpływają również dostawcy surowców, opakowań, maszyn, systemów automatyki, oprogramowania i usług serwisowych.
Dla producentów żywności cyberbezpieczeństwo nie jest już wyłącznie kwestią ochrony systemów informatycznych i danych. Staje się jednym z warunków utrzymania ciągłości produkcji w sytuacji, gdy kolejne etapy procesu, urządzenia i partnerzy biznesowi są ze sobą połączeni cyfrowo. Dlatego bezpieczeństwo powinno być uwzględniane już na etapie projektowania infrastruktury produkcyjnej – od poziomu pojedynczego urządzenia, przez sieci technologiczne OT i systemy informatyczne IT, aż po komunikację z dostawcami i usługami zewnętrznymi. Takie podejście pozwala ograniczać skutki potencjalnych incydentów, zamiast reagować dopiero wtedy, gdy dojdzie do zakłócenia produkcji.
W branży spożywczej, w której przestój może szybko wpłynąć na kolejne etapy procesu i realizację dostaw, cyberbezpieczeństwo staje się zatem integralną częścią zarządzania ciągłością działania, a nie tylko odrębnym zadaniem działu IT. Na razie nie było publicznie znanego ataku hakerskiego na zakład mleczarski, ale ataki na sieci handlowe, które czasowo sparaliżowały dystrybucję żywności, pokazują, że takie ryzyko realnie istnieje.
